۱-۳- اهمیت و ضرورت پژوهش

 

دانش آموزان بزرگ‌ترین سرمایه های انسانی هر جامعه‌ای به‌حساب می‌آیند، زیرا می‌توانند با در هم آمیختن نیروی جوانی، علم و مهارت آموخته‌شده، چرخ‌های پیشرفت و توسعه را به حرکت درآورند. در تمام کشورها سالیانه سهم بالایی از درآمد ملی صرف آموزش‌وپرورش می‌شود، اما بخش زیادی از هزینه ها هدر می‌رود. در این زمینه یکی از مواردی که همواره موردتوجه معلمان و اولیای دانش آموزان بوده است، انگیزش تحصیلی یادگیرندگان است. انگیزش، مهم‌ترین شرط یادگیری است. علاقه به یادگیری محصول عواملی است که به شخصیت و توانایی دانش‌آموز، ویژگی‌های تکلیف، مشوق‌ها و سایر عوامل محیطی مربوط است (Blumont, 1993، نقل از عابدی و مظفری، ۱۳۸۸). انگیزش به صورت آمادگی روانی یک پیش‌نیاز یادگیری به‌حساب می‌آید و تأثیر آن بر یادگیری کاملاً آشکار است. اگر دانش آموزان نسبت به درس بی‌علاقه باشند (دارای انگیزش سطح پایینی باشند)، به توضیحات معلم توجه نخواهند کرد و بالاخره پیشرفت چندانی نصیب آن‌ ها نخواهد شد؛ اما اگر نسبت به درس علاقه‌مند باشند (دارای انگیزش بالایی باشند)، هم به توضیحات معلم به‌دقت گوش خواهند داد هم به دنبال کسب اطلاعات بیشتری در زمینه مطلب درسی خواهند رفت و هم پیشرفت زیادی نصیب آن‌ ها خواهد شد (سیف، ۱۳۸۸). به تجربه ثابت‌شده است که یکی از شایع‌ترین و بارزترین مشکلات تحصیلی دانش آموزان پایین بودن انگیزش تحصیلی است. هرچند ممکن است دانش آموزان به طور یکسان، برای انجام یک تکلیف برانگیخته باشند اما منبع انگیزشی می‌تواند متفاوت باشد. دانش آموزان که از درون برانگیخته‌شده و فعالیتی را قبول می‌کند برای خود آن فعالیت و یا برای لذت ناشی از آن، یادگیری ناشی از آن و یا احساس کمال‌گرایی حاصل از آن. دانش‌آموزی که از بیرون برانگیخته‌شده برای این کار می‌کند که پاداشی کسب کند یا از تنبیهات خارج از خود فعالیت دوری گزیند مانند نمرات، برچسب‌ها و تأیید معلم (,Lepper 1988؛ به نقل از اسپالدینگ، ترجمه یعقوبی و خوش‌خلق، ۱۳۷۷). به‌کارگیری نادرست روش‌های مختلف ایجاد انگیزش از سوی والدین و معلمان برای ایجاد انگیزش و روحیه مطالعه در دانش آموزان نه تنها مؤثر واقع نمی‌شود بلکه تأثیرات منفی در انگیزش تحصیلی آنان می‌گذارد. وعده پاداش جایزه، تهدید و حتی تنبیه ازجمله روش‌هایی است که والدین و معلمان معمولاً به آن‌ ها متوسل می‌شوند ولی هیچ یک از آن‌ ها قادر نبوده است که افراد را به مطالعه و انجام تکالیف دلگرم سازد (Pintrich & Schunk, 1996). بررسی‌ها نشان می‌دهد که انگیزش یکی از عوامل اصلی بروز رفتار است و در تمام رفتارها ازجمله یادگیری، عملکرد، ادراک، دقت، یادآوری، فراموشی، تفکر، خلاقیت و هیجان اثر دارد (موری، ۱۹۶۴، ترجمه براهنی، ۱۳۶۳). یافته های پژوهشی و بررسی‌های تجربی نشان داده است که ۸۵ درصد از مواردی که دانش آموزان را به شکست تحصیلی و ناهنجاری‌های رفتاری می‌کشاند، قبل از آنکه جنبه شناختی و هوشی داشته باشد، مربوط به عوامل عاطفی و انگیزشی است؛ یعنی شدت اضطراب امتحان و فراوانی مشکلات عاطفی موجب کاهش پیشرفت و انگیزه تحصیلی می‌شود و دانش آموزان بخش عمده‌ای از انرژی روانی خود را صرف چگونگی پاسخ‌دهی ‌به این نیازها و مواجه با این مشکلات می‌کنند (سلطانی، ۱۳۸۱).

 

علی‌رغم پیشینه و سابقه طولانی تحقیقات در زمینه انگیزش تحصیلی در غرب، در کشور ما در این زمینه و راه های افزایش آن به صورت کاربردی مطالعات محدودی صورت گرفته است ‌بنابرین‏ جا دارد که محققان با پرداختن ‌به این موضوعات، دانش و راهبردهای عملی را برای نهادهای آموزشی و پژوهشی فراهم ساخته و اطلاعات مفیدی را در اختیار کسانی که به نحوی با موضوع مرتبط می‌باشند قرار دهند تا با ارائه راهکارهای عملی و افزایش انگیزه تحصیلی زمینه پیشرفت کشور فراهم گردد؛ و همچنین با توجه ‌به این‌که پژوهشگر خود در محیط آموزشی به عنوان مشاور مشغول است و اکثر مراجعینی که به دلیل افت تحصیلی به وی مراجعه نموده‌اند، با بررسی‌های صورت گرفته یکی از مهم‌ترین دلایل افت تحصیلی و عدم پیشرفت تحصیلی آنان را کاهش انگیزش تحصیلی می‌داند، لذا بر آن شد که در این زمینه پژوهشی را انجام دهد. آگاهی از منابع انگیزش، اینکه عوامل تأثیرگذار بر انگیزش کدم‌اند شاید نیاز به زمان و پژوهش‌های مختلفی دارد. در مجموع می توان اهمیت و ضرورت پژوهش حاضر را به شرح زیر عنوان نمود:

 

1. 1. کاهش انگیزش تحصیلی دانش آموزان

 

1. 1. جلوگیری از هدر رفتن منابع مالی

 

1. 1. به کارگیری نادرست روش های مختلف ایجاد انگیزه در دانش آموزان

 

1. 1. آگاهی از منابع و عوامل تأثیرگذار بر انگیزش

 

1. 1. پر کردن خلأ اطلاعاتی موجود

 

1. پایین بودن انگیزش تحصیلی یکی از دلایل اصلی افت تحصیلی در دانش آموزان

‌بنابرین‏ با توجه به اهمیت موضوع، مطالعه حاضر جهت تعیین انگیزش تحصیلی بر پایه تاب‌آوری، سبک‌های والد گری و نگرش دانش‌آموز نسبت به مدرسه است.

 

۱-۴- اهداف پژوهش

 

۱-۴-۱- هدف کلی

 

تعیین انگیزش تحصیلی بر پایه تاب‌آوری، سبک‌های والد گری و نگرش دانش‌آموز نسبت به مدرسه.

 

۱-۴-۲- اهداف جزئی

 

• • پیش‌بینی انگیزش تحصیلی بر پایه تاب‌آوری

 

• • پیش‌بینی انگیزش تحصیلی بر پایه سبک والدگری مقتدر

 

• • پیش‌بینی انگیزش تحصیلی بر پایه سبک والدگری سلطه‌جو

 

• • پیش‌بینی انگیزش تحصیلی بر پایه سبک والدگری سهل‌انگار

 

• • پیش‌بینی انگیزش تحصیلی بر پایه نگرش نسبت به معلم و کلاس

 

• • پیش‌بینی انگیزش تحصیلی بر پایه انگیزش / خود نظم دهی

 

• • پیش‌بینی انگیزش تحصیلی بر پایه نگرش نسبت به مدرسه

 

• • پیش‌بینی انگیزش تحصیلی بر پایه ادراک خود تحصیلی

 

• پیش‌بینی انگیزش تحصیلی بر پایه ارزش‌گذاری هدف‌ها

 

۱-۵- فرضیه‌های پژوهش

 

۱-۵-۱- فرضیه اصلی

 

تاب‌آوری، سبک‌های والدگری و نگرش دانش‌آموز نسبت به مدرسه انگیزش تحصیلی را پیش‌بینی می‌کند.

 

۱-۵-۲- فرضیه‌های فرعی

 

• • تاب‌آوری انگیزش تحصیلی را پیش‌بینی می‌کند.

 

• • سبک والدگری مقتدر انگیزش تحصیلی را پیش‌بینی می‌کند.

 

• • سبک والدگری سلطه‌جو انگیزش تحصیلی را پیش‌بینی می‌کند.

 

• • سبک والدگری سهل‌انگار انگیزش تحصیلی را پیش‌بینی می‌کند.

 

• • نگرش نسبت به معلم و کلاس انگیزش تحصیلی را پیش‌بینی می‌کند.

 

• • انگیزش / خود نظم دهی انگیزش تحصیلی را پیش‌بینی می‌کند.

 

• • نگرش نسبت به مدرسه انگیزش تحصیلی را پیش‌بینی می‌کند.

 

• • ادراک خود تحصیلی انگیزش تحصیلی را پیش‌بینی می‌کند.

 

• ارزش‌گذاری هدف‌ها انگیزش تحصیلی را پیش‌بینی می‌کند.

 

۱-۶- معرفی متغیرهای پژوهش و تعریف مفهومی و عملیاتی آن‌ ها

 

متغیر ملاک: انگیزش تحصیلی.

 

متغیرهای پیش‌بین: تاب‌آوری، سبک‌های والدگری، نگرش دانش‌آموز نسبت به مدرسه.

 

متغیرهای کنترل: جنسیت، پایه تحصیلی، شهر محل سکونت.

 

۱-۶-۱- تعریف مفهومی انگیزش تحصیلی

 

نتایج پژوهش بهروزیان(۱۳۸۷) تحت عنوان بررسی رابطه ویژگی‌های شخصیتی و هوش هیجانی با سلامت روان نشان داد که هوش هیجانی با برون گرایی، گشودگی، توافق و وظیفه شناسی همبستگی مثبت و با روان آزردگی گرایی همبستگی منفی دارد. به علاوه، برون گرایی و سازگاری دو متغیر شخصیتی بودند که توانایی پیش‌بینی نمرات هوش هیجانی را داشتند.

 

وندر لیندن، تیژوسیز و پتریدز^[۶۶]۱(۲۰۱۳) طی پژوهشی با عنوان نقش ۵ عامل کلی شخصیت و هوش هیجانی بر میزان تخلفات رانندگی ‌به این نتیجه رسیدند که همپوشی قابل توجهی بین هوش هیجانی و ویژگی های شخصیتی در بروز تخلفات رانندگی وجود دارد.

 

در پژوهشی ورتمن و وود^[۶۷]۲(۲۰۱۲) رابطه بین ویژگی های شخصیتی گزارش شخصی را با میزان رفتارهای مخاطره آمیز رانندگی نوجوانان را آزمون کردند و ‌به این نتیجه رسیدند که رابطه بسیار باثباتی بین ویژگی های شخصیتی و رفتارهای خطرناک رانندگی نوجوانان وجود دارد.

 

همایونی^[۶۸]۱(۲۰۱۱) نیز در پژوهشی با عنوان رابطه ویژگی های شخصیتی و هوش هیجانی در یادگیری رفتار رانندگی دانشجویان ‌به این نتیجه رسید که یادگیری رفتار رانندگی رابطه منفی با عصبیت و رابطه مثبت با سایر ویژگی های شخصیتی دارد. همچنین رابطه مثبتی بین ویژگی های شخصیتی و هوش هیجانی وجود دارد.

 

پژوهش های انجام شده توسط آناماریا و لتیزیا^[۶۹]۲(۲۰۰۹) و اوستین، سالکوفسکی، روهر و اندروز^[۷۰]۳(۲۰۰۷) نشان دهنده رابطه مثبت معنادار بین هوش هیجانی با برونگرایی، پذیرش، توافق و وظیفه شناسی و رابطه منفی معنادار با عصبیت می‌باشد.

 

در پژوهش دیگر که با هدف بررسی تأثیر جنسیت بر بروز تخلفات رانندگی پرخطر همراه با عصبانیت توسط لانزاک^[۷۱]۵و همکاران در سال ۲۰۰۷ با تعداد نمونه ۷۸۵ نفر ( ۶۵۱ مرد و ۱۳۴ زن) اجرا شد. نتایج نشان داد که مردان بیشتر از زنان اقدام به تخلفات و خشونت های رانندگی می‌کنند. از طرف دیگر رابطه معناداری میان استفاده از الکل و در نتیجه تخلفات ناشی از آن در طول رانندگی گزارش داده شد که بیشتر آن ها را زنان به وجود آورده بودند. به علاوه اکثر تخلفاتی که زنان در آن دست داشتند به دلیل حس هیجان خواهی آن ها در طول رانندگی بوده است.

 

سامر^[۷۲]۲ و همکاران(۲۰۰۵) پژوهشی تحت عنوان بررسی صفات پنج عاملی شخصیت در پیش‌بینی تصادفات جاده ای با تعداد نمونه ۱۰۰۱ از رانندگان ( ۷۰۵ مرد و ۲۹۶ زن) در سه شهر ترکیه (آنکارا، استانبول و ازمیر) اجرا کردند. نتایج حاکی از وجود رابطه مثبت بین عوامل عصبیت، برون گرایی و رابطه منفی بین مقایسه ویژگی های شخصیتی رانندگان پرخطر و عادی عوامل توافق، وظیفه شناسی و پذیرش با رفتار رانندگی پرخطر بوده است.

 

ایورسین^[۷۳]۱ و همکاران(۲۰۰۲) طی پژوهشی تحت عنوان شخصیت، رانندگی پرخطر و درگیری های ناشی از تصادف میان رانندگان نروژی با نمونه ۲۶۰۵ نفر از رانندگان و با بهره گرفتن از پرسشنامه رضایت از خود ‌به این نتایج دست یافتند که افراد دارای نمره بالا در مقیاس هیجان خواهی و عدم توجه به معیارهای اجتماعی بیشتر از سایرین نسبت به قوانین تخلف داشته و رفتارهای پرخطری را مرتکب می‌شوند.

 

جمع بندی:

 

با توجه به تعاریف، نظریات، دیدگاه ها و پژوهش های داخلی و خارجی مطرح شده در این فصل، باید اذعان داشت که رانندگان اتوبوس های بین شهری نقش بسزایی در جابجایی مسافران و امنیت جانی و مالی آن ها دارند، ‌بنابرین‏ شناسایی و شناخت ویژگی های شخصیت و هوش هیجانی با رفتار رانندگی آن ها حائز اهمیت فراوان می‌باشد. همچنین با توجه به اهمیت عملکرد رانندگان و این نکته که احتمالا ویژگی های شخصیت و ویژگی های انگیزشی یکی از عوامل اثر گذار بر رفتار رانندگی رانندگان اتوبوس های بین شهری است، شناسایی عوامل مرتبط و مؤثر بر رفتار رانندگی می‌تواند به شناسایی راه های افزایش رفتارهای ایمن و کاستن از اشتباهات و تخلفات کمک نماید. و بی تردید شناسایی این عوامل می‌تواند به دانش نظری این موضوع بیفزاید و سازمان های مرتبط نیز در این زمینه می‌توانند از نتایج آن برای مقاصد علمی و عملی استفاده نمایند.

 

• 1. فرضیه های تحقیق:

فرضیه های اصلی:

 

1. 1. ویژگی های شخصیتی، رفتار رانندگی رانندگان اتوبوس را پیش‌بینی معنی دار می‌کنند.

 

1. مؤلفه‌ های هوش هیجانی، رفتار رانندگی رانندگان اتوبوس را پیش‌بینی معنی دار می‌کنند.

سوالات تحقیق:

 

1. 1. آیا بین رفتار رانندگی رانندگان اتوبوس با توجه به سن تفاوت معنی دار وجود دارد؟

 

1. 1. آیا بین رفتار رانندگی رانندگان اتوبوس با توجه به سابقه کار تفاوت معنی دار وجود دارد؟

 

1. آیا بین رفتار رانندگی رانندگان خویش فرما و سایر رانندگان تفاوت معنی دار وجود دارد؟

۴- آیا بین رفتار رانندگی رانندگان اتوبوس با توجه به تحصیلات تفاوت معنی دار وجود دارد؟

 

• 1. تعاریف نظری و عملیاتی متغیرها:

تعاریف نظری متغیرها:

 

رفتار رانندگی:

 

ازکان و لایونن^[۷۴]۱(۲۰۰۴) رانندگی را رفتاری می دانند که راننده به صورت الگویی برای رانندگی خود انتخاب می‌کند؛ مانند سرعت، میزان تمرکز و حفظ میزان فاصله استاندارد. این رفتارها شامل دو دسته رفتارهای مثبت^[۷۵]۲ و رفتارهای منفی^[۷۶]۳ می‌شوند. که به مجموعه رفتارهای منفی در رانندگی، رانندگی تهاجمی یا رانندگی پرخطر^[۷۷]۴ گفته می شود، که این رفتارها دو گروه از اشتباهات^[۷۸]۵ و تخلفات^[۷۹]۶ را پوشش می‌دهند(به نقل از شاکری نیا، ۱۳۸۸).

 

ویژگی های شخصیتی:

 

شخصیت، یک سازه کلی است که از مجموعه ویژگی های فردی تشکیل می‌گردد و به سه عامل تفکر، عواطف و رفتارهای بیرونی قابل مشاهده که در تعامل با عناصر محیط ایفای نقش می کند، اشاره دارد(پروین و کروون^[۸۰]۷، ۲۰۰۵) .

 

شخصیت به عنوان یک برچسب تشخیصی کلی برای رفتار قابل مشاهده فرد و تجارب درونی قابل بیان ذهنی او مورد استفاده قرار گرفته است. تمامیت هر فرد که ‌به این گونه توصیف می شود هم جنبه‌های فردی و هم اجتماعی او را نشان می‌دهد. به عبارتی ویژگی های شخصیت بیانگر آن دسته از ویژگی های فرد یا افراد است که الگوهای ثابت رفتاری انسان ها را نشان می‌دهد. از این رو شخصیت، بیانگر اصول و قواعدی است که در کنش همه افراد مشترک است(کریمی، ۱۳۸۶).

 

کاستا و مک کری^[۸۱]۱(۱۹۹۹) مهمترین ویژگی های شخصیتی را در الگوهایی به عنوان پنج ویژگی عامل بزرگ مطرح ساخته اند که عبارتند از: عصبیت، برونگرایی، پذیرش، توافق و وظیفه شناسی( شولتز، ۱۹۹۸؛ به نقل از حق شناس، ۱۳۸۵).

 

هوش هیجانی:

 

بار – آن^[۸۲]۲ هوش هیجانی را مجموعه ای از دانش ها و توانایی‌های هیجانی و اجتماعی که قابلیت کلی ما را در پاسخ به نیازهای محیطی تحت تاثیر قرار می‌دهد، تعریف ‌کرده‌است(هاشمی، ۱۳۹۱).

 

تعاریف عملیاتی متغیرها:

 

نظیر این بحث در جرائم حدی، نظیر لواط و برخی از مصادیق زنا که مجازات آن ها قتل است {به جز دشنام دهنده پیامبر که بر شنونده آن اجرای حد قتل واجب است } نیز مطرح شده است. در آن جا، عده ای از فقیهان گفته اند که اگر شخصی غیر از امام یا نماینده وی، فرد مستحق حد قتل را بکشد، بر قاتل، قصاص و دیه نیست و گروهی در این حکم اشکال کرده و قول به عدم قصاص و دیه را نپذیرفته اند.^[۱۳۱] روشن است که مسئله ی مورد بحث ما، با این مسئله تفاوت دارد و حتی قائلان به عدم قصاص و دیه در مسئله ی اخیر، در مسئله ی نخست به قصاص قائل شده اند، زیرا خون مجرمی که به قتل حدی محکوم می شود، به صورت مطلق هدر است. نهایت آن که تصدی ‌به این قتل، به اذن حاکم موقوف است و اگر شخص او را بی اذن بکشد، قتل در محل خود واقع شده و مرتکب آن فقط به دلیل اجازه نگرفتن از حاکم گناه ‌کرده‌است (و برای آن مستحق تعزیر است ) به خلاف قتل مورد نظر بحث ما که قاتل فقط نسبت به ولی قصاص مهدورالدم است و حق قتل مخصوص به ولی دم است و قتل او توسط غیر ولی دم در غیر محل خود واقع شده و از مصادیق قتل از روی ظلم به شمار می رود بدین جهت در بین فقیهان کسی در این حکم تردید نکرده است.

 

متفرع بر این حکم است که تمام اختیار قاتل در دست اولیای دم مقتول قرار دارد که خود، مستحق قصاص بوده است و در این مطلب هم تردیدی نیست. آن چه جای بحث دارد و نه قانون گذار و نه فقیهان ( دست کم در محل بحث ) به آن نپرداخته اند، تعیین تکلیف قتل نخست و اولیای دم آن است. گویا فقیهان، این مورد را از مصادیق هلاک قاتل پیش از قصاص قرار داده و ‌به این لحاظ، خود را از بحث درباره ی آن در این مسئله مستغنی دانسته اند. به هر حال در اینکه حق قصاص اولیای دم درباره قاتل اول که اکنون خود او به قتل رسیده ساقط است، شبهه ای نیست، زیرا موضوع قصاص منتفی شده است^[۱۳۲]، اما درباره سقوط یا عدم سقوط دیه و نیز مسئول پرداخت آن، سه احتمال مطرح است، البته فقیهان این احتمالات را در محل بحث مطرح نکرده اند و ما احتمالات مطرح شده در خصوص « هلاک قاتل » را که مورد بحث ما نیز یکی از مصادیق آن است مطرح می‌کنیم. احتمال نخست آن است که افزون بر سقوط قصاص، دیه نیز ساقط می شود. این احتمال را شیخ طوسی در کتاب المبسوط برگزیده، بلکه گفته است: پذیرش این نظر مقتضای مذهب امامیه است.^[۱۳۳] از دیگر قائلان این قول، ابن ادریس در سرائر، محقق کرکی در جامع المقاصد، علامه حلی در مختلف^[۱۳۴] و محقق اردبیلی در مجمع الفائده و البرهان هستند.

 

احتمال دوم آن است که دیه ساقط نمی شود، بلکه لازم است از مال قاتل (نخست ) پرداخت شود.

 

این نظر را فقیهانی چون، شیخ طوسی در کتاب خلاف و علامه حلی در کتاب های دیگر خود به جز مختلف، قول قوی تر دانسته اند و شهید ثانی در مسالک، این قول را به بیشتر فقیهان امامیه استناد داده است.^[۱۳۵] البته در موردی که قاتل خودش را تسلیم اولیای دم نکرده مثلا فرار کرده و مرده است بسیاری از فقها حتی کسانی که قائل به سقوط دیه در فرض هلاکت قاتل هستند در این مورد به جهت وارد شدن روایت در این مورد قائل به پرداخت دیه از مال قاتل هستند در صورتی که قاتل مال داشته باشد و در صورتی که مالی نداشته باشد دیه را به عهده خویشاوندان او به نحو الاقرب فالاقرب می دانند.

 

در مسئله « هلاک قاتل عمدی » به غیر از دو احتمال ذکر شده، نظر دیگری مطرح نشده است. در بحث مورد نظر ما، یعنی جایی که قاتل مستحق قصاص، به وسیله دیگری کشته می شود، چون از مصادیق بحث « هلاک قاتل » است، به طور قطع، دو احتمال یاد شده قابل طرح است، اما در این مسئله احتمال دیگری نیز وجود دارد که بگوییم: دیه ساقط نمی شود و مسئول پرداخت دیه، قاتل مستحق قصاص، یعنی قاتل دوم است.

 

بررسی موضوع، مستلزم بحث در دو مقام است: جهت نخست بحث، از مقتضای قاعده اولیه در مقام، و جهت دوم بحث از مقتضای ادله خاص در این باب است.

 

جهت اول: مقتضای قاعده

 

بحث از این جهت، مبتنی بر این است که آیا در قتل عمدی، حکم اولی و اصلی، قصاص است و انتقال به دیه، در طول قصاص و متوقف بر رضایت قاتل است یا اینکه حکم اولی ثابت در قتل عمدی، یکی از قصاص و دیه است. مشهور فقیهان مبنای نخست را انتخاب کرده‌اند^[۱۳۶]، ولی مبنای اخیر را برخی، از جمله ابن جنید و ابن ابی عقیل برگزیده اند. بنابر مبنای اخیر، در این که با فوت محل قصاص، دیه واجب می شود اشکالی نیست زیرا لازمه ی تخییر اولیای دم بین دیه و قصاص این است که اگر قصاص ممکن نباشد حق گرفتن دیه به قوت خود باقی است همچنان که در واجب تخییری، هرگاه یکی از موارد تخییر از بین برود، وجوب ‌در مورد دیگر تعین می‌یابد.

 

بنا بر مبنای نخست که مشهور فقیهان امامیه آن را پذیرفته اند، چون انتقال به دیه در طول قصاص و متفرع بر تصالح دو طرف درباره آن است و موضوع تصالح نیز به دلیل کشته شدن قاتل منتفی شده است نمی توان به وجوب پرداخت دیه ملتزم شد، مگر آن که دلیل خاصی بر آن دلالت کند.

 

جهت دوم: مقتضای ادله خاص

 

در مبحث « هلاک قاتل » که مسئله ی مورد نظر ما، یکی از مصادیق آن شمرده می شود، برای اثبات وجوب پرداخت دیه به چند وجه استناد کرده‌اند.

 

وجه اول: تمسک به عموم آیه ی شریفه …فقد جعلنا لولیه سلطانا: عده ای از جمله ابن زهره در کتاب غنیه النزوع، قاضی بن براج در کتاب المهذب، ابو الصلاح حلبی در الکافی فی الفقه و نیز شیخ طوسی در کتاب نهایه گفته اند که التزام به سقوط دیه، مستلزم سلب سلطنت از ولی دم است، در حالی که به مقتضای این آیه، ولی دم در تمام موارد، سلطنت دارد. گویا استدلال ‌به این آیه برای اثبات مدعا، تمام نیست، زیرا مراد از سلطنت در آیه تنها حق در قصاص برای ولی دم است و به همین جهت حتی در صورت زنده بودن قاتل اولیای دم سلطنتی بر گرفتن دیه از او ندارند و تنها در صورت تمایل قاتل برای پرداخت دیه می‌توانند از او دیه بگیرند ‌بنابرین‏ در آیه اصلا سخنی از دیه به میان نیآمده و روشن است که وقتی موضوع حکمی منتفی شد، التزام به حکم دیگر در صورت انتفای موضوع حکم نخست، نیازمند دلیل است.

 

وجه دوم: تمسک به « لایبطل دم امری مسلم » در روایات بسیاری، امامان معصوم ‌به این امر که « هیچگاه خون انسان مسلمانی به هدر نمی رود » با تعابیر گوناگون برای اثبات دیه، علت آورده اند.^[۱۳۷]

 

تعلیل ‌به این مطلب نشان می‌دهد که شارع مقدس در هیچ موردی نخواسته است، خونی بدون قصاص یا خون بها بماند. در بحث ما نیز می گوییم: قول به سقوط دیه، مستلزم هدر رفتن خون مسلمان است.

 

البته ممنوعیت قضات به دخالت در سیاست ‌به این معنا نیست که آن ها از حقوق سیاسی محرم شوند مثلا آن ها می ­توانند در انتخابات شرکت نمایند ‌بنابرین‏ قاضی نباید به هیچ وجه تحت نفوذ احزاب سیاسی واقع شود و باید از انتقادات ‌و تهدیدات جراید مردم نترسیده و از جاده عفاف و عدالت منحرف شود. قاضی باید بداند که کدام یک از افراد علاقه مند به شنیدن بوده و چه سطحی از اطلاعات مورد نیاز آن ها‌ است».

 

امروزه عده­ای حاضرند دین و ایمان خود را فدای اهداف سیاسی و حزبی خود کنند، قاضی باید تلاش کند که به هیچ حزب یا گروهی وابستگی پیدانکند؛ زیرا به هر حال در تصمیمات قضایی وی تأثیر گذار خواهد بود؛ به عبارت دیگر یک قاضی باید از استقلال کامل برخوردار باشد و هیچ شخصی و مقامی نتواند به عنوان مافوق به وی دستور دهد و یا او را در عمل هم چنین باشد و خصوص در ارتباط با پرونده­ هایی که جنبه عمومی و سیاسی پیدا می‌کنند و در جراید و افکار عمومی مورد نقد و بررسی قرار می‌گیرد باید دقت شود که این مسائل هیچ تاثیری در تصمیم گیری قاضی نداشته باشد و در دادگاه فقط موازین شرعی و قانونی مدنظر قرار می‌گیرد در سیستم قضایی فعلی بحث جرم زدایی و قضازدایی و توجه به مسئله جبران خسارت بدون ایجاد و جرم جدید مورد توجه قرار گرفته و البته هنوز از قوه به فعل در نیامده است. در مسائلی که شاید می­ شود آنجا را با اعمال تدابیر ظرفیت و تاکتیک های کاملا مشخص و بنحو مطلوبی حل کرد، متاسفانه به علت برخی بی تدبیری ها، بحران سازی شده و اشکالات زیادی به وجود می ­آید. تدبیر قضایی در واقع ایجاد توازن بین آرای و تصمیم های قضایی با واقعیت­های داخلی و خارجی است و یکی از محور هایی است که قوه قضائیه به آن می ­پردازد. تدبیر قضایی یعنی شم القضای مناسب، بعضی از چیزها ممکن است در قانون ماهری؛ مثلا جزایی یا حقوقی نیامده باشد؛ ولی دانستن آن برای قاضی لازم است و باید آن را بداند و هم به درستی عمل کند، این ها آن تدابیر کلی قضایی و سیاست های قضایی است که قضات باید برآنها اشراف داشته باشند و بتوانند آن ها را درست پیاده کنند^[۳۴].

 

گفتار پنجم: مصونیت قاضی

 

به لحاظ اطمینان خاطر قاضی و اینکه مراجعین به قاضی نتوانند به بهانه های واهی و با شکایات بی اساس خود قاضی را به ارتکاب جرمی متهم کرده و او را از وظیفه­ اش باز دارند و قاضی بتواند با خاطری آسوده قضاوت نماید. این قاعده مقرر شده که قاضی در امور کیفری دارای مصونیت باشد. اصل مصونیت شغلی قاضی و محفوظ بودن او از تعقیب کیفری، از اصولی است که در قانون اساسی و قانون عادی ما پذیرفته شده است، البته این مصونیت به معنای رفع مسئولیت از عهده قاضی در ارتکاب جرم نیست بلکه امر موقتی است. ‌بنابرین‏ اصل نمی توان قضات را بدون اجازه دادگاه عالی انتظامی قضات و قبل از سلب مصونیت، مورد تعقیب کیفری قرار داد به همین جهت تدوین کنندگان قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران این اصل را بدین گونه در اصل ۱۶۴ قانون اساسی پیش‌بینی کرده‌اند «قاضی را نمی توان از مقامی که شاغل به آن است بدون محاکمه و ثبوت جرم یا تخلفی که موجب انفصال است به طور موقت یا دائم منتقل کردیم» مصونیت قضات از تعقیب کیفری معاف بوده و نباید به جرم او رسیدگی کرد بلکه پس از تعلیق از مقام قضائی که مشروط به دو شرط است. اجازه از دادگاه عالی انتظامی قضات و سلب مصونیت قاضی همچون افراد عادی می توان او را به عنوان متهم به دادگاه احضار کرد.^[۳۵]

 

ماده ۳۹ اصلاحی قانون اصول تشکیلات دادگستری بیان می‌دارد:

 

هرگاه قاضی در مظان ارتکاب جرم عمدی قرار گیرد، دادستان موضوع را بررسی و چنانچه دلائل و قرائن، دلالت بر توجه اتهام داشته باشد، تعلیق وی از سمت قضایی را تا صدور رأی قطعی توسط مرجع ذی صلاح و اجرای آن، از دادگاه عالی تقاضا می‌کند. دادگاه مذکور پس از رسیدگی به دلائل، تصمیم مقتضی اتخاذ می کند.

 

تبصره ۱، مرجع کیفری صالح می‌تواند تعلیق قاضی را جهت اقدام مقتضی از دادستان درخواست نماید.

 

تبصره۲، دادستان مکلّف است پیش از اظهارنظر راجع به تعلیق قاضی، به وی اعلام کند که می‌تواند ظرف یک هفته پس از ابلاغ، اظهارات خود را به طور کتبی یا با حضور در دادسرا اعلام نماید. دادگاه عالی نیز در صورت اقتضا به همین ترتیب اقدام می کند.

 

تبصره۳، در صورتی که درخواست تعلیق قاضی از سوی دادسرا یا دادگاه عالی رد شود پس از آن دلیل جدیدی کشف شود، مرجع کیفری صالح می‌تواند بررسی مجدد موضوع تعلیق را از دادستان درخواست نماید.^[۳۶]

 

فصل سوم: انواع استقلال قضایی

 

ضروری به نظر می‌رسد با توجه به موضوع پایان، از رابطه و تعادل سه قوه قضائیه، مقنّنه و مجریه سخن گفت، اما بی شک نوع توازن و تعامل بین آن­ها و دسته بندی و حدود و اختیارات و وظایف آن ها به تعبیری تفکیک در قوه ناشی از تئوری و اصل تفکیک قوا است. به همین جهت ناچاریم که به طور اختصار زمینه، مفهوم و هدف تفکیک قوا را مطرح کنیم و آن­گاه با کمک این مقدمه ضروری موضوع مورد بحث را تجزیه و تحلیل و بررسی نماییم.

 

تفکیک قوا امروز، به عنوان بهترین شیوه در تشکیلات نظام های سیاسی معاصر پذیرفته شده، و در ردیف مهمترین مبانی حکومت دموکراسی تلقی گردیده است و بسیاری از اندیشمندان در صورت آن اصرار ورزیده اند؛ تا جای که در «فلسفه حقوق»، «حقوق اساسی» از اصول مهم شهری می شود و در قانون اساسی اکثر کشورها راه یافته است، به موجب این اصل، ارگان مهم حکومت و وظایف و اختیارات آن در چند محور جدا از یکدیگر در نظر گرفته شده تا قدرت و حاکمیت دولت، از طریق این قوا اعمال گردد.

 

هر چند بسیاری از صاحب نظران بر این باورند که اندیشه­ تفکیک قوا، پس از انقلاب فرانسه در قرن هیجدهم میلادی رواج کامل یافته است و پس از این قرن است که اکثر اندیشمندان سیاسی و سیاستمندان غربی، تفکیک قوا را به عنوان یک اصل برای حکومت های دموکراسی پذیرفته اند. از بررسی تاریخی استفاده می شود که نظریه ی تفکیک قوا، تاریخی بسیار طولانی تر از انقلاب فرانسه دارد و می توان گفت: ریشه‌های آن به یونان باستان باز می­گردد و دورنمای این نظریه و جرقه های نخستین آن را می توان در اندیشه‌های افلاطون و ارسطو و عده دیگری از فلاسفه و اندیشمندان بعد از آن ها یافت. درتأیید این سخن می توان به اظهار نظر یکی از فرهنگ نویسان سیاسی اشاره کرد که می‌گوید:

در این فصل مبانی نظری و پژوهشی تحقیق حاضر ارائه شده است. سعی شده است مطالب مرتبط و مبانی نظری یکپارچه­ای ارائه شود به گونه ­ای که ابتدا با مباحث کلی در حیطه روابط والد- فرزند شروع شده است و در ادامه خود کارآمدی و بهزیستی اجتماعی بحث شده است و انواع مباحث مرتبط با متغیرها تشریح شده است و تحقیقات مربوطه و پیشین در حین مبانی نظری بیان شده است.

پیشینه نظری

 

در این قسمت، مباحث مربوط به آموزش رابطه والد-فرزندی، خود کارآمدی و بهزیستی اجتماعی والدین آورده می‌شود.

 

۲-۲ متغیرخود کارآمدی

 

۱-۲-۲ خود کارآمدی

 

خود کارآمدی یکی از مفاهیم کاربردی در نظریه های یادگیری-اجتماعی و یا نظریه شناختی-اجتماعی برای رفتار حرفه‌ای است (هاکت، لنت و براون، ۱۹۹۴ و ۱۹۹۶، به نقل از به تز و هاکت،۱۹۹۸، نقل از مصحف،۱۳۸۴).

 

خود کارآمدی یعنی اینکه یک فرد چگونه شیوه های مورد نیاز برای رسیدن به موقعیت‌های مورد انتظار را سازمان می‌دهد و آن‌ ها را اجرا می‌کند (بندورا،۱۹۸۹، نقل از کلونینجر^[۱]، ۲۰۰۴، نقل از زمانی،۱۳۸۵).

 

به نظر بندورا (۱۹۸۹) خود کارآمدی یعنی اینکه معتقد باشیم می‌توانیم با وضعیت‌های مختلف کنار بیاییم. کسانی که خیلی خود بسنده هستند، انتظار دارند موفق شوند و غالباً موفق می‌شوند و کسانی که چندان خود کارآمد نیستند، ‌در مورد توانایی خود در انجام تکالیف شک دارند و به همین جهت نیز کمتر موفق می‌شوند از همین رو عزت نفس آن‌ ها کم است (شارف، ترجمه فیروز بخت، ۱۳۸۱).

 

همچنین بندورا (۱۹۹۷،۱۹۸۶، به نقل از به تز و هاکت، ۱۹۹۸، به نقل از رجبی، عطاری و شکرکن، ۱۳۸۳) بیان می‌کند که انتظارات خود کارآمدی به باورهای مربوط به توانایی‌های ما برای انجام موفقیت‌آمیز یک رفتار معین با طبقه‌ای از رفتارها اطلاق می‌شود که بنا بر فرض بر انتخاب‌های رفتاری، عملکرد و پافشاری اثر می‌گذارد.

 

خود کارآمدی در واقع اعتقاد راسخ فرد نسبت به توانایی‌های خود می‌باشد که باعث بسیج انگیزه و منابع شناختی و رشته اعمالی که برای انجام موفقیت‌آمیز یک کار خاص لازم است، می‌شود. قبل از اینکه فرد کاری را انتخاب کند و تلاش خود را در آن کار آغاز نماید، ابتدا اطلاعاتی را ‌در مورد ظرفیت‌ها و قابلیت‌های خود در آن مورد خاص ارزیابی و جمع‌بندی می‌کند. کارآمدی شخص تعیین می‌کند که آیا فرد قدرت سازگاری برای انجام آن رفتار خاص را دارد یا نه و همچنین مشخص می‌کند که فرد علی‌رغم مشکلات موجود چه قدر تلاش خواهد کرد، و چه مدت به تلاش خود در آن زمینه‌ی خاص ادامه خواهد داد (لوتانز و استاجکویک^[۲]، ۱۹۹۸).

 

باورهای خود کارآمدی که به عنوان هسته مرکزی نظریه شناختی-اجتماعی در نظر گرفته شده است بر عملکرد انسانی تأثیر دارد. این باورها از نگاره پاجارس (۲۰۰۰، به نقل از شماعی زاده، ۱۳۸۴) قضاوت افراد ‌در مورد قابلیت‌های خود برای سازماندهی و اجرای اعمالی است که نیاز به عملکردهای مختلفی دارد.

 

باورهای خود کارآمدی چهارچوبی برای انگیزش، رفاه و پیشرفت فردی ایجاد می‌کند. این باورها تعیین می‌کنند که افراد برای تلاش انگیزه کمی دارند و یا در مقابل مشکلات از خود استقامت نشان می‌دهند (پاجارس،۲۰۰۰، به نقل از شماعی زاده).

 

بندورا (۱۹۹۸، به نقل از جباری، ۱۳۸۲) خود کارآمدی را به عنوان باورهای ‌در مورد توانایی شخصی برای سازمان دادن و طی کردن مسیرهای عمل به منظور دستیابی به پیشرفت تعریف ‌کرده‌است. او خود کارآمدی ادراک‌شده را به عنوان باورهای افراد ‌در مورد توانایی‌هایشان برای تولید انتخابی سطح عملکرد می‌داند که تلاش برای تأثیر و مهار بر رویدادهائی است که بر زندگی آن‌ ها تأثیر می‌گذارد. از دیدگاه او باورهای خود کارآمدی مشخص می‌کند که مردم چگونه احساس می‌کنند، چگونه فکر می‌کنند و خودشان را بر می‌انگیزند و چگونه رفتار می‌کنند.

 

رسیدن به معیارهای عملکرد و حفظ آن‌ ها احساس خود کارآمدی ما را افزایش می‌دهد. ناتوانی در رسیدن و حفظ این معیارها احساس خود کارآمدی ما را کاهش می‌دهد. افرادی که معیارهای بسیار بالا و غیرواقع‌بینانه ای برای عملکرد وضع می‌کنند یعنی کسانی که انتظارهای رفتاری خود را بر مبنای رفتار سرمشق‌های فوق‌العاده موفق و مؤثر قرار داده و به طور مداوم می‌کوستند که علی‌رغم شکست‌های پیاپی خود را به آن معیارها برسانند ممکن است خود را شدیداًً تنبیه کنند. چنین کاری به آسانی می‌تواند منجر به افسردگی، دلسردی، خود خوار شماری و احساس بی‌ارزش بودن شود (شولتز، ترجمه‌ی کریمی و همکاران، ۱۳۷۸).

ادراک خود کارآمدی به انتظارات افراد ‌در مورد توانایی‌شان برای عمل در موقعیت‌های آینده بر می‌گردد. افرادی بااحساس خود کارآمدی بالا احتمالاً در برخورد با مسائل مشکل، بیشتر تلاش می‌کنند، در تلاش‌هایشان استقامت می‌ورزند، در طول انجام مسائل آرام هستند تا اینکه برانگیخته باشند و افکارشان را تحلیل گرانه سازمان می‌دهند (پروین، سروان و جان^[۳]، ۲۰۰۵، نقل از زمانی، ۱۳۸۵).

 

در بین افکار خود ارجاعی که بر انگیزه احساسی و عملکرد انسان‌ها تأثیر می‌گذارند، اثر هیچ‌چیزی فراگیرتر از قضاوت افراد ‌در مورد کارآمدی آن ها نمی‌باشد (بندورا، ۱۹۹۷، نقل از پروین و جان، ۱۹۹۹، نقل از زمانی، ۱۳۸۵).

 

افرادی که کارایی شخصی کمی دارند، احساس می‌کنند که رد اعمال کنترل بر رویدادهای زندگی درمانده و ناتوان‌اند. آن‌ ها معتقدند هر تلاشی که می‌کنند بیهوده است. هنگامی که آن ها با موانع روبرو می‌شوند، اگر تلاش‌های اولیه آن‌ ها در برخورد با مشکلات بی‌نتیجه بوده باشد، سریعاً قطع امید می‌کنند. افرادی که کارایی شخصی بسیار کمی دارند حتی تلاش نمی‌کنند بر مشکلات غلبه کنند، زیرا آن‌ ها متقاعد شده‌اند که هر کاری انجام دهند بیهوده است و تغییری در اوضاع ایجاد نمی‌کند. کارایی شخصی می‌تواند انگیزش را نابود سازد، آرزوها را کم کند، یا توانایی‌های شناختی تداخل نماید و تأثیر نامطلوبی بر سلامت جسمانی بگذارد (شولتز و شولتز^[۴]، ترجمه‌ی سید محمدی، ۱۳۸۳).

 

افرادی که کارایی شخصی زیادی دارند و معتقدند که می‌توانند به طور مؤثر با رویدادها و شرایطی که مواجه می‌شوند برخورد کنند، از آنجایی که آن‌ ها در غلبه بر مشکلات انتظار موفقیت دارند، در تکلیف‌ها استقامت نموده و اغلب در سطح بالایی عمل می‌کنند. این افراد از اشخاصی که کارایی شخصی کمی دارند، بر توانایی‌های خود اطمینان بیشتری داشته و تردید کمی نسبت به خوددارند، آن‌ ها مشکلات را چالش می‌بینند و نه تهدید و فعالانه موقعیت‌های جدید را جستجو می‌کنند. کارای شخصی زیاد، ترس از شکست را کاهش می‌دهد، سطح آرزوها را بالا می‌برد و توانایی مسئله گشایی و تفکر تحلیل را بهبود می‌بخشد. (شولتز و شولتز، ترجمه سید محمدی، ۱۳۸۳).

 

۱-بیان مسئله؛

 

بی شک قتل عمد هم از حیث نتیجه و مجازات شرعی وقانونی وارد بر آن وهم از نگاه شهروندان یک جامعه، مهم ترین جرم به شمار می‌آید.این اهمیت از آن جهت است که جان یک شهروند واجد حمایت قانون، به ناحق گرفته شده و لزوم برخورد با ان به جهت اعاده نظم از دست رفته و رفع نگرانی عامه مردم و هم چنین تشفی خاطر اولیاء دم مقتول و ایجاد بازدارندگی در افرادی که بستر ارتکاب این جرم را دارند بر هیچ کس پوشیده نیست و در تمامی نظام های حقوقی دنیا بدان پرداخته شده وبه اشکال مختلف با ان برخورد شده و می شود.

 

آن چه که در تحقیق پیش رو مد نظر نگارنده است بیان دقیق و ظریف یک نوع از انواع قتل عمدی است که در تعریف قانونی و مصداق عینی خود ابهاماتی را دارا است که با روشن گری ان، قضاوت امر و وکالت موضوع بهتر اتفاق افتاده وبه نتیجه عادلانه یک رسیدگی کیفری کمک شایانی می کند.

 

بند ب ماده ۲۰۶ قنون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۷۰در تعریف وجرم انگاری گونه ای از قتل عمد چنین اشعار می‌دارد که«مواردی که قاتل عمدا کاری را انجام دهد که نوعا کشنده باشد هر چند قصد کشتن شخص را نداشته باشد.»

 

و هم چنین اراده مقنن در بند ب ماده ۲۹۰ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲چنین است که«هرگاه مرتکب عمدا کاری انجام دهدکه نوعا موجب جنایت واقع شده یا نظیر آن،می‌گردد،هر چند قصد ارتکاب آن جنایت یا نظیر آن را نداشته باشد،ولی آگاه و متوجه بوده که آن کار نوعا موجب آن جنایت یا نظایر آن می شود.»

 

با دقت در مفاد این دو بند قانونی محرز است که قصد نتیجه نیاز به سابقه در مرتکب ندارد وان چه که مهم است کشنده بودن فعل است ان هم به صورت نوعی و به قضاوت عرف یک جامعه. ولیکن سوالاتی در تعریف مذبور به وجود می‌آید و آن هم مستلزم کنکاش تعریف از حیث نقش سلبی و ایجابی «قصد»و«علم»مرتکب است.

 

به راستی داشتن قصد فعل و علم و آگاهی مرتکب به زیان بار بودن فعل خود چه نقشی در احراز بزه برای محکمه خواهد داشت.این دو وصف با هم وبدون هم چه قضاوتی را به بار می اورند. اثبات وجود یا عدم این دو وصف در مرتکب با چه مقامی می‌باشد و…

 

با این توضیح مشخص نمودیم که در این کنکاش علمی به دنبال چه هستیم و اهمیت موضوع هم روشن شد ه است. پر واضح است که مقنن در این سطر های قانونی دامنه جرم انگاری را به ضرر مرتکب وبه نفع جامعه گسترش داده چرا که فعلی را قتل عمد تصور نموده که در مرتکب ان قصد قتل(قصد نتیجه) وجود نداشته وبر آحاد جامعه تکلیف نموده که به بهانه نداشتن قصد قتل از مسئولیت اعمال نوعا کشنده خود بر حذر باشند واز طرفی بر مقامات دخیل در رسیدگی کیفری هم لازم است در مقام اثبات و ثبوت قضیه حتما به شاخصه های قصد وعلم توجه نمایند تا به یک توازن عادلانه در رسیدگی نایل شوند.

 

۲-سوالات تحقیق

 

به طور مشخص راجع به موضوع می توان سوالات اصلی و فرعی متعددی را مطرح کرد که پیرامون آن بحث به نتیجه مطلوب خواهد رسید؛

 

۱-نقش آگاهی مرتکب به کشنده بودن فعل چه تاثیری در ماهیت قتل دارد؟

 

۲-نقش قصد مرتکب در انجام فعل نوعا کشنده چه تاثیری در ماهیت قتل دارد؟

 

۳- مبنا و شرایط احراز کشنده بودن فعل چیست ؟

 

۴-آیا وسیله مورد استفاده یا موضع مورد اصابت دارای موضوعیت است؟

 

۵-آیا اراده مقنن در قانون مجازات اسلامی جدید متفاوت از گذشته است؟

 

۶-مبنای فقهی قضیه چه می‌باشد و در تفسیر موضوع چه نقشی دارد؟

 

۷- اشتباه در هدف و هویت در قتل با فعل نوعا کشنده ممکن است یا خیر؟

 

۸-آیا ترک فعل نوعا کشنده هم قابلیت تحقق قتل عمد را دارا است؟

 

۹-آیا امکان عامد شناخته نشدن مرتکب فعل نوعا کشنده وجود دارد ؟

 

۱۰-چه رابطه ای بین ناشناخته بودن فعل نوعا کشنده از نظر عرف و احراز عمدی بودن قتل وجود دارد؟

 

سوالات مطروحه و جواب های آن قطعا به بسط موضوع کمک شایانی خواهد کرد.

 

۳-فرضیه های تحقیق؛

 

۱-عدم علم مرتکب به کشنده بودن رفتار مجرمانه در زایل شدن عنوان عمد، قابل تحقق است.

 

۲- عدم قصد مرتکب در انجام رفتار مجرمانه مؤثر بوده و سبب تغییر عنوان از عمد به غیر عمداست.

 

۳- مبنای احراز کشنده بودن فعل نوعی می‌باشد.

 

۴-وسیله به کار رفته در جنایت به عنوان یک جزء از فعل مجرمانه نتیجه به سزایی در احراز کشنده بودن فعل دارد.

 

۵-مقنن در قانون م ا جدید التصویب تغییری در تعریف جرم ندارد.

 

۶-ترک فعل نوعا کشنده هم می‌تواند رکن مادی قتل عمد باشد.

 

۷-اشتباه در هدف و هویت در قتل ناشی از فعل نوعا کشنده ممکن بوده وقابل تحقق است.

 

۸-ناشناخته بودن فعل نوعا کشنده در منظر عرف جامعه به تنهایی موجبی برای زوال عنوان عمد نمی باشد.

 

۴-سابقه و ضرورت تحقیق؛

 

در خصوص قتل عمد آن هم در صور مختلف تحقیقات علمی خوبی صورت گرفته است، که شاهد این مدعا هم آمار و ارقام موجود در سایت های علمی مرتبط است که هر گاه کلید واژه قتل وارد می شود نتایج جستجو قابل توجه است؛ از جمله می توان به پایان نامه ارشد با عنوان بررسی ارکان قتل عمدی آقای مجتبی زارع از دانشگاه علوم قضایی به عنوان یک نمونه یاد کرد.

 

لیکن با توجه به تصویب قانون جدید در سال۱۳۹۲ وتاسیس مطالب جدید وبه روزتر در آن ولزوم مطالعه تطبیقی این دو ماده ان هم از منظری ظریف ودقیق یعنی «قصد» و « علم» به نظر نگارنده دارای نو آوری خاص خود می‌باشد وشاید همین امر هم سبب تأیید موضوع توسط اساتید محترم شده است.

 

علی ای حال،ضروریست این دو ماده ی قانونی از حیث تفاوت هاو تشابهات ، نو آوری ها وحذفیات ،آن هم با ظرایف مذبور بررسی شود که قطعا ثمره بحث برکات عملی خوبی برای اهل فن من جمله قضات محترم و وکلای عزیز خواهد داشت.

 

۵- روش تحقیق؛

 

روش هر تحقیق بسته به موضوع آن متفاوت است. فرضا موضوعی که به دنبال کشف دید گا ه های عامه مردم است با تحقیق به روش می‌دانی و پخش سوالات و اخذ جواب آن ها از ‌گروه‌های مخاطب است، در حالی که در یک تحقیق همانند موضوع این پایان نامه بحث کاملا تئوریک بوده و می بایست با روش کتابخانه ای و رجوع به منابع معتبر از انواع گوناکون و به روز همچون کتب،مقالات،مجلات علمی و سایت های اینتر نتی انجام شود فلذا سعی شده است منابع مختلف در نظر گرفته شده و بحث جامعی ارائه شود.و در این تحقیق هم از روش کتابخانه ای استفاده شده است.

 

۶-اهداف و کار برد های تحقیق؛

 

همان طور که در ابتدای بحث هم گذشت ما به دنبال رفع ابهامات و کشف جوابی صحیح برای سوالات اساسی مورد نظردر رابطه با این گونه از قتل هستیم تا بتوانیم به اصحاب فن از جمله قضات و وکلا که به طور مستقیم با این موضوع در ارتباط هستند کمک کرده و نهایتاً به برقراری عدالت ویکسان سازی تفاسیر مختلف از موضوع نزدیک شویم. ان شاء الله.

 

 

۱-۷-۴- نهادینه‌سازی

 

این تفکر امروزه به شکل فردی استاندارد درآمده است که جمع‌ آوری کودکانی که بیمار ذهنی هستند، به جز در موارد استثنایی که امکان بروز خطر از جانب کودک به اطرافیان وجود دارد، عملی غیرانسانی تلقی می‌شود. این مسئله از سال ۱۹۶۰ مطرح گردید و جمع‌ آوری بیماران ذهنی از نهادهای مربوط آزاد می‌شدند و در بخش‌های مربوط به بیماران سرپایی جای می‌گرفتند. بدین ترتیب دیگر مسائل بهداشت ذهنی فزاینده وجود نداشت. میلر مدیر یک مؤسسه خردسالان در ماساچوست ‌به این نتیجه رسید که این مؤسسات بیش از آنکه به نفع بخش‌هایشان باشند به ضرر آن ها بودند. در نتیجه او دستور داد تا تمام مؤسسات مربوط به خردسالان تعطیل شود.^[۴۲]

 

۱-۸- برچسب زدن در محیط های گوناگون

 

۱-۸-۱- برچسب‌زنی در محیط خانواده(با توجه با اشخاص برچسب‌زننده)

 

‌در مورد اطفالی که مرتکب جرائم گوناگون می‌شوند، باید ‌به این نکته مهم توجه داشت که به دلیل شرایط سنی حساس و ویژه این قشر از افراد جامعه، نباید عناوینی همچون مجرم یا بزهکار بالفطره را ‌در مورد آن‌ ها به کار برد. در واقع برچسب‌زنی و به کار بردن این عناوین از لحاظ روحی و شخصیتی می‌تواند تأثیرات زیانباری بر اطفال داشته باشد.

 

متأسفانه طبق مطالعاتی که ‌در مورد اطفال بزهکار انجام شده، این موضوع مشخص شده که برچسب‌زنی زیر عنوان مجرم یا نقص‌کننده قانون به مراتب از سوی خانواده ها بیشتر از نهادهای کیفری انجام می‌گیرد.^[۴۳]

 

۱-۸-۲- برچسب‌زنی توسط پدر و مادر کودک

 

به طور کلی از جمله مسائل اساسی که همواره ‌در مورد کودک باید مدنظر قرار گیرد و تربیت اوست. ضرورت تعلیم و تربیت صحیح کودک که در دین مبین اسلام بسیار بر آن تأکید شده است، ظرائف و دقایق مهمی را همواره مورد توجه قرار داده است.^[۴۴]

 

اما یکی از مواردی که رعایت آن در تربیت کودک لازم و ضروری است احترام به شخصیت او و پرهیز از برچسب‌زنی به او می‌باشد. از نظر اسلام محبت و ترحم به کودک. سازنده‌ترین و مؤثرترین عامل تربیتی شناخته شده است. تعلیمات اسلام برای سازمان دادن به شخصیت اخلاقی خردسالان همه افراد جامعه را با حکمی عام به مهر و محبت نسبت به کودکان دعوت می‌کند.

 

پیامبر گرامی اسلام در حدیثی می‌فرمایند:«احبوا الصبیان و ارحمو هم…» کودکان را دوست دارید و با آنه رحیم و مهربان باشید.^[۴۵]

 

به اعتقاد و باور بسیاری از صاحب‌نظران، خانواده در شکل‌دهی به زندگی و رفتار فرد تا حد زیادی مؤثر است. اگر خانواده با مشکلات و ‌آسیب‌های عدیده‌ای مواجه باشد، تأثیر این روند بر کودک نیز انعکس می‌یابد.^[۴۶]

 

در آمریکا یک تحقیق علمی در میان دانش‌آموزان عملاً این فرضیه را به اثبات رساند که کودکان ‌بر اساس تلقی اولیاء مدارس و سایر دانش‌آموزان در تحصیل به موفقیت رسیده و یا ناکام می‌مانند.^[۴۷]

 

۱-۸-۳- برچسب‌زنی توسط دیگر اعضای بزرگسال یک خانواده(عمه، خاله و…)

 

دانشمندان علوم اجتماعی خانواده را به لحاظ معیارها و ملاک‌های متفاوت به دسته های گوناگون طبقه‌بندی می‌کنند. در این میان خانواده های گسترده می‌توانند آثار مهمی بر تربیت کودک داشته باشند، چرا که کودک با افراد بسیاری از آشنایان نزدیک خود را ارتباط بوده و از رفتار آنان الگوبرداری می‌کند. در عین حال این افراد به علت روابط نزدیک با کودک ممکن است وی را به عنوان یکی از اعضای خانواده گسترده با برچسب‌هایی مواجه سازند.^[۴۸]

 

‌بنابرین‏ پس از خانواده که نقش اساسی در مقوله‌بندی قالب‌های کودک دارد، مانند این چگونه صحبت کند، نحوه غذا خوردن، حرف زدن و… حتی نحوه نگاه کردن به جهان را تعیین می‌کنند. اما پس از خانواده افراد دیگری به نام«دیگران مهم» هستند که بستگی به نوع فرهنگ می‌توانند، عمو، خاله، عمه، دایی و… باشند.

 

وقتی فرد توسط یکی از اعضای خانواده در غالب خاصی توصیف می‌شود، در نتیجه فشاری که از طرف اعضاء خانواده به وی وارد می‌شود، به تغییر ادراک از خویشتن و تغییر رفتار دست خواهد زد تا با این برچسب هماهنگ شود.^[۴۹] حال این مسئله از جانب والدین(پدر و مادر کودک) باید به طور جدی مورد توجه قرار گیرد، که برچسب‌زنی از طرف یکی از نزدیکان کودک در قالب نام‌ها و عناوین گوناگون واقعی و غیرواقعی، به لحاظ الگو‌پذیر و تأثیر بیش از حد می‌تواند در شکل‌گیری شخصیت آینده وی و در نهایت ایجاد من ذهنی در کودک و آماده‌سازی وی برای تبدیل شدن به یک بزه‌کار مؤثر باشد.^[۵۰]

 

۱-۸-۴- برچسب‌زنی توسط برادر و خواهر

 

به طور کلی سوء رفتار و آزار روانی، از جمله برچسب‌زنی به کودک در خانواده های دارای تعداد بیشتر فرزند شایع‌تر می‌باشد. در یک تحقیق نشان داده شد که آزار روانی کودکان در خانواده هایی که دارای بیش از ۵ برادر یا خواهر بوده‌اند ۶۵ درصد بیش از سایرین به چشم می‌خورد.^[۵۱] ‌بنابرین‏ خانواده های پرجمعیت می‌تواند یکی از کانون‌های باشد که برچسب‌زنی به کودک در آن شایع‌تر به نظر می‌رسد.

 

۱-۸-۵- برچسب‌زنی توسط دیگر اعضای هم سن و سال کودک(پسرخاله و…)

 

برخی از کودکان به دلیل ویژگی‌های جسمی و روحی خاصی که نسبت به دیگران دارند و ممکن است غیرعادی و متفاوت جلوه کند، احتمال دارد از جانب هم‌سن و سالان خود بر آنان برچسب زده شود. کودکانی که به دلیل مشکلات آشکار جسمی، تحولی و روانی از بدو تولد نیاز به مراقبت‌های ویژه دارند، از دیگران در معرض خطر برچسب‌زنی قرار می‌گیرند. این مسئله ممکن است موجبات آزار کودک را از جانب اطرفیانش فراهم سازد.

 

۱-۹- برچسب‌زنی در بیرون از محیط خانواده

 

۱-۹-۱- برچسب‌زنی در محیط مدرسه کودک

 

نخستین محیط اجتماعی که کودک بعد از خانواده وارد آن می‌گردد مدرسه است. مدرسه به خاطر تدوین وظایف و حقوق افراد و انتقال ارزش‌های اجتماعی با وسایل مؤثری که برای کنترل اجتماعی در اختیار دراد یک از کارگزاران مهم اجتماعی کردن فرد تلقی می‌شود.^[۵۲]

 

یکی از محیط‌هایی که برچسب‌زنی در بیرون از محیط خانواده می‌تواند در آن اتفاق بیافتد مدرسه کودک است. در محیط مدرسه برچسب‌ ممکن است از جانب دوستان و هم‌سن و سال‌های کودک یا از طریق معلمین و متصدیان اداره مدرسه مانند معاون، مدیر و… بر کودک زده شود. همچنین درگیر مخاصمات مسلحانه بین‌المللی که به نوعی با خارج از خانه در ارتباط هستند نیز ممکن است برچسب بخورند که بدان می‌پردازیم.

 

۱-۹-۱-۱- توسط دوستان کودک

 

همسالان و دوستان کودک عمدتاًً سن مشابه داشته و اغلب از یک جنس می‌باشند و با یکدیگر یک جرگه اجتماعی را تشکیل می‌دهند و فرد با عضویت در ان کنش متقابل با دیگر اعضای گروه قرار گرفته و از حمایت گروهی برخوردار می‌شود. گروه‌های همسال نقش عمده‌ای در جامعه‌پذیری و تأثیر بر رفتار کودک دارند و کودک به علت برقراری روابط خاص اجتماعی مورد توجه و علاقه دیگران بوده و از سوی آن ها مورد تحسین و تشویق قرار می‌گیرد.^[۵۳]

 

در اصول قراردادهای بازرگانی بین‌المللی که به وسیله مؤسسه‌ بین‌المللی وحدت حقوق خصوصی (UNIDROIT) متشکل از حقوق دانان کشورهای مختلف تنظیم گردیده به اصل مذبور عنایت شده و بیان داشتند که : « طرفین مختارند قرارداد منعقد نمایند و مفاد و محتوای آن را تعیین کنند.^[۹۴]

در مواردی هم که به موجب اصل یاد شده قراردادی باطل تلقی می شود نظیر عقد ربوی مرحله ثبوتی عقد مطرح می‌باشد فلذا میتوان گفت که اصل حاکمیت اراده و شاخه آن بنام اصل آزادی قراردادها در احراز نفوذ و اعتبار یا بطلان عقد و شرایط ضمن آن مورد استفاده واقع می شود و پس از تشخیص این امر، فایده دیگری نخواهد داشت.

 

بند دوم:اصل آزادی اراده

 

الف: اصل آزادی اراده ‌در فلسفه حقوق

 

اراده یکی از عناصر تشکیل‏دهندهء شخصیت انسان و احترام به اراده انسان احترام به‏ شخصیت اوست.ظهور کمال شخصیت هر فرد منوط ‌به این است که آزادی اراده داشته باشد زیرا در سایه آزادی اراده است که هر فرد می‏تواند کمالات خود را ظاهر سازد.پس برای این‏ که به شخصیت انسانی احترام گذاشته شود باید به اراده او احترام نها و قانون فقط وظیفه دارد که جلوی تعارض اراده‏ها را بگیرد.‌بنابرین‏،نباید تکلیفی بر انسان تحمیل کرد مگر این که‏ خود او آن تکلیف را بخواهد و چنین تکلیفی با قانون طبیعت وفق داشته باشد.پس اساس حق‏ و تکلیف مطلقا اراده افراد است.‌بنابرین‏،قانون در خدمت اراده افراد است و وظیفه آن،دفع‏ برخورد اراده‏هاست.^[۹۵] از این دیدگاه،اراده خلاق افراد منشاء تمام امور در زندگی اجتماعی و غایت نظم اجتماعی،خدمت به افرادی است که آن اجتماع را تشکیل‏ می ‏دهند. برخی از فیلسوفان بر این عقیده هستند که مفهوم آزادی اراده چنان بدیهی است که‏ می‏توان آن را یکی از متعارف‏ترین مفاهیم فطری در نهاد انسان دانست‏.^[۹۶]

 

از نظر حقوقی، فردگرایان حتی نسبت به قانون از این حیث که حقوق و آزادی‏های فردی‏ را محدود می ‏کند،بدبین هستند؛‌به این ترتیب،هر قانونی را از نظر اصول و مشرب فکری‏ خود«بد»می‏ دانند،اما چون به‏هر حال،نبود قانون نیز ممکن است باعث هرج و مرج و در نتیجه تباهی و زوال حقوق و آزادی‏های خود فرد گردد،ناگریز به حاکمیت قانون تن در می ‏دهند.اما هدف نهایی آن ها این است که به تدریج از قلمرو اجرای قانون کاسته و بر دامنه‏ ابتکارات و فعالیت‏های فردی افزوده شود. از نظر آن ها،اراده همانند اندیشه فرد از عناصر شخصیت انسان است؛قولی را از«کانت»نقل می‏ کنند که به خوبی گویای این اندیشه‏ می‏ باشد:«در موردی که شخص درباره دیگری تصمیم می‏ گیرد،همیشه امکان بی‏عدالتی‏ می ‏رود،ولی هنگامی که او برای خود امری را می‏ خواهد،دیگر احتمال وقوع هیچ ظلمی وجود ندارد».^[۹۷]

 

نفوذ چنین افکار و اندیشه‏هایی موجب طرح نظریه‏ای شد که در فلسفه حقوق از حیث‏ هدف به«نظریه حقوق فردی یا اصالت فرد»شهرت یافته است.از دیدگاه این مکتب،اشخاص‏ در برابر هم دارای استقلال و آزادی اراده هستند،اما چون گاهی ممکن است همین اراده‏ها به صورت مستقل و آزاد در جامعه با یکدیگر تعارض پیدا کنند،حقوق وظیفه دارد که به تنظیم روابط افراد بپرازد تا همزیستی آن ها فراهم شود.قواعدی که افراد به رضا و اراده خود و در نتیجه‏ قرارداد اجتماعی به وجود آورده‏اند،هدفشان بسترسازی برای هماهنگی آزادی اراده افراد است.در پرتو چنین اندیشه‏ای عدالت نیز مفهوم ویژه خود را دارد.یعنی حقوق بدون توجه به‏ شایستگی و نیازمندی افراد،باید به تنظیم روابط حاکم بر اموالی که با اراده افراد مبادله شده‏ است،بپردازد؛دولت هیچ سهمی در توزیع ثروت و سنجش شایستگی‏های افراد ندارد و عدالت به مفهومی که ارسطو و دیگران گفته‏اند،«عدالت معاوضی»است.^[۹۸]

 

باوجوداین،اصل استقلال اراده در تحولات فکری انسان تحول پیدا کرد به طوری که‏ جای خود را به بحث‏های تازه‏ای داد^[۹۹] حقوق خصوصی یکی از زمینه‏ هایی است که اصل آزادی اراده در آنجا از دیرباز محل بحث بوده است.

 

ب: اصل آزادی اراده درحقوق خصوصی

 

در حقوق عمومی،عامل اجبار و عمل اقتدارگرایانه،نقشی مهم را ایفاء می ‏کند و انسان در میان مجموعه‏ای از قواعد آمره (jus cogens) احاطه شده است و در برابر سازمان‏ها،تشکیلات‏ و نهادها ناگزیر از تسلیم و رضایت است، اعمال قوای عمومی،دولت،پلیس،قضات و مدیران‏ تجلی بخش حقوق عمومی است. اما در حقوق خصوصی،در نهایت امر،این اراده آزاد افراد است که شکل‏دهندهء روابط حقوقی است.در این قلمرو فرد در برابر فرد قرار می‏ گیرد.در این‏ میان،نفس قرارداد،به مثابهء عالی‏ترین مظهر بروز اراده در حقوق خصوصی،در نظرها مجسم‏ می‏ شود.‌بنابرین‏،ابتکارهای فردی و تلاقی قصد و رضای طرفین،ترجمان حقوق خصوصی‏ است.^[۱۰۰]

 

نفوذ نظریه اصل آزادی اراده در قلمرو حقوق خصوصی منتهی به ستایش اراده آزاد انسان‏ و این باور گردید که اراده یگانه منبع تعهدات مدنی است.افراد هنگامی متعهد می ‏شوند که‏ خود آن خواسته باشند و این خواهش اغلب در قالب قراردادها متبلور می‏ شود.اصل آزادی‏ اراده به عنوان اصل متعالی در تمام روابط ابعاد اجتماعی الهام‏بخش«اصل آزادی قراردادها» بوده است..

 

در عین حال،اگرچه قرارداد عالی‏ترین مظهر ابراز اراده در حقوق خصوصی است،اما اصل آزادی اراده فقط اختصاص به حقوق قراردادها ندارد،به عبارت دیگر در پرتو اندیشه‏ اصل آزادی اراده،در مسئولیت مدنی،مسولیت ناشی از تقصیر است؛در ارث، ورثه تابع اراده‏ مفروض متوفی هستند؛در حقوق مالکیت،مالکیت فردی محترم و محدودیت آن امری‏ استثنایی است؛در امور خانوادگی،طلاق مجاز است.^[۱۰۱] در حقوق بازرگانی، با تأثیر از اندیشه لیبرالیسم اقتصادی،اشخاص در عرصه‏ تجارت با تشکیل شرکت‏ها می ‏توانند آزادانه و بدون مداخله دولت با یکدیگر و حتی با نهادهای دولتی رقابت کنند.باوجوداین، برخی از نویسندگان در توصیف اصل یاد شده عنوان کرده‌اند که آدمی در افعال و تروک آزاد است جز در موارد الزامات قانونی و در تالیف دیگری بیان داشته اند که منظور از اصل آزادی اراده این است که هرگاه عقدی واقع شود و به جهتی از جهات در نفوذ اراده متعاقدین شک شود از نظر ما باید از اصل آزادی قراردادها استفاده کرد و افزوده اند در حقوق ما اصل مذبور یک مبنای مسلم حقوقی است و اختصاص به ماده ۱۰ قانون مدنی ندارد بلکه قلمرو آن بمراتب وسیع تر است این برداشت از اصل آزادی اراده به اصل آزادی قرارداد نزدیکتر است اصل آزادی اراده در مفهوم اعم خود محدوده به قرارداد نبوده ، بلکه ایقاعات و سایر افعال غیر حقوقی رادر می‌گیرد.

 

بند سوم:قلمرو و آثار آزادی قراردادی

 

هر چند که اصل آزادی قراردادها از روی ضرورت‌های اجتماعی و اقتصادی و با عنوان یک وسیله مفید در حقوق موضوعه ایران پذیرفته شده است، اما تا جایی این اصل کلی قابل استناد و احترام است که با نظام اجتماعی و حقوقی معارض نباشد. ماده ۱۰ قانون مدنی نفوذ قراردادهای خصوصی را منوط به عدم مخالفت صریح با قانون دانسته است. مضافاً بر اینکه ماده ۹۷۵ قانون مدنی نیز بیان می‌دارد:^[۱۰۲]

 

محکمه نمی تواند قوانین خارجی و یا قراردادهای خصوصی را که بر خلاف اخلاق حسنه بوده و یا به واسطه جریحه دار کردن احساسات جامعه یا به علت دیگر، مخالف با نظم عمومی محسوب می شود، به موقع اجرا گذارد؛ اگر چه اجرای قوانین مذبور اصولاً مجاز باشد.

 

ساختار تحقیق

 

این پژوهش با هدف ، بررسی وضعیت تامین اجتماعی و نقش آن در اقتصاد ایران است. تحقیق حاضر که به روش کتابخانه ای انجام یافته، شامل سه بخش ……….. می‌باشد. در فصل اول تاریخچه و سیر تکاملی تامین اجتماعی در جهان به طور مختصر بررسی می‌گردد. در فصل دوم تامین اجتماعی در ایران از نظر تاریخی و سیر تکاملی و وضعیت فعلی آن مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌گیرد. در فصل سوم درآمدها و هزینه های تامین اجتماعی در ایران بررسی می شود. در این فصل میان مؤسسات مختلفی که در زمینه تامین اجتماعی در ایران فعالیت دارند وضعیت دو مؤسسه‌ عمده یعنی سازمان تامین اجتماعی و سازمان بازنشستگی کشوری مورد بررسی قرار می‌گیرد. درفصل چهارم ارتباط بین اقتصاد و تامین اجتماعی بررسی می شود

 

بخش اول

 

مفهوم ، ارکان و تاریخچه تامین اجتماعی

 

فصل اول : مفهوم تأمین اجتماعی و اصول حاکم بر آن:

 

در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و در اصل ۲۹ تعریف جامعی از تأمین اجتماعی صورت گرفته است: برخورداری از تأمین اجتماعی از نظر بازنشستگی، بیکاری، از کارافتادگی، بی سرپرستی، حوادث و سوانح، نیاز به مراقبت های بهداشتی و درمانی به صورت بیمه ای و غیربیمه ای حقی است همگانی و دولت موظف است طبق قوانین از محل درآمدهای عمومی و درآمدهای حاصل از مشارکت مردم، خدمات و حمایت های مالی فوق را برای یکایک افراد تأمین کند.^[۳]

 

با توجه به تعریف به عمل آمده در اصل ۲۹ قانون اساسی از تأمین اجتماعی و سایر مفاهیم مندرج در اصول یادشده نظام تأمین اجتماعی را می توان با در نظر گرفتن اصول ذیل و رعایت مفاد آن:

 

۱- اصل کفایت

 

۲- اصل جامعیت

 

۳- اصل فراگیری

 

مدعی شد که تحقق عدالت اجتماعی مستلزم تأمین اجتماعی خواهد بود و ارمغان تأمین اجتماعی تحقق عدالت اجتماعی می‌باشد^[۴].

 

جان کلام اینکه طی پنجاه و اندی سال که از شکل امروزی تأمین اجتماعی گذشته، نگرش نیروی کار جامعه را به اشتغال حمایت های اجتماعی و اعتماد به جامعه و آینده نگری را متحول ساخته است. ارائه خدمات متنوع درمانی بازنشستگی و از کارافتادگی سبب شده است که بخش عمده جامعه ایران به سرنوشت مشترکی در دریافت خدمات اجتماعی و مطالبات خود از سازمان تأمین اجتماعی بیندیشد و این امر موجب بروز خیز جمعی در جامعه و تحقق نسبی به هم پیوستگی اجتماعی برای جامعه ایران شده است. مشارکت مردم در سامانه تأمین اجتماعی کشور توانسته است کمکی برای زمینه سازی تحقق مردم سالاری در ایران باشد چرا که مشارکت مردم در تأمین اجتماعی در یک جامعه مدنی تعریف شده بر اساس شرایط ایران می‌تواند یکی از مصادیق مردم سالاری تلقی شود.^[۵]

 

تأمین اجتماعی در جامعه نیمه سنتی و نیمه مدرن ایران فراز و فرودها و مشکلات زیادی را پشت سر گذاشته و برای سازگاری بهتر با تحولات جامعه ناگزیر محتاج اصلاح و تغییرات تدریجی و سنجیده است. سازمان تأمین اجتماعی، به عنوان یکی از بزرگترین نهادهای اجتماعی ایران، باید بیش از گذشته راه شفاف سازی ‌پاسخ‌گویی‌ و کارآمدی را با تکیه بر تجارب پنجاه ساله خود و تجارب بین‌المللی بپیماید تا بتواند تقاضاهای رو به گسترش اجتماعی ناشی از توسعه اجتماعی جامعه ایران را پاسخ گوید، تأمین اجتماعی نتیجه تحولات جامعه مدرن است و همواره برای حرکت و اصلاح و کارآمدی محتاج دانش فنی و اجتماعی مربوط به حوزه علمی خویش است، محدود بودن دامنه تحقیقات و مطالعات لازم در زمینه تأمین اجتماعی در ایران، موجب محدودیت دامنه شناخت علمی حوزه تأمین اجتماعی ایران شده است.^[۶]

 

بی تردید تشویق و ترغیب دانشگاهی و مراکز علمی و پژوهشی برای ورود به مقوله تأمین اجتماعی و طرح علمی مسایل آن و یافتن راه حل های مناسب توسعه در این بخش، می‌تواند در کارآمدی و اثربخشی این پدیده مؤثر بر حیات اجتماعی ملت ایران و ارتقای توسعه اجتماعی گام بسیار مفیدی به شمار آید.

 

مبحث اول :

 

قبل از اینکه جنگ دوم جهانی اتفاق افتاده باشد و مقوله تأمین اجتماعی به ‌عنوان یکی از مقوله های کلیدی و اساسی در قلمرو توسعه اقتصادی، سیاسی و توسعه همه جانبه و پایدار مطرح گردد و یا اینکه نهضت رنسانس به عنوان یک نهضت فکری، هنری، فرهنگی و سیاسی از قرن پانزدهم تا هفدهم میلادی در اروپا دستاوردهای گسترده ای را در رابطه با آزادی، آگاهی، تفکر، رشد و پیشرفت، تحول نظامات دانسته باشد و یا انقلاب صنعتی در سال ۱۷۸۰ دگرگونی اساسی در وضعیت اقتصادی بشر پدید آورد و ماشین اولیه جایگزین نیروی بازوی انسانی گرددو تمامی این تغییر و تحولات تاریخی و اقتصادی منجر به برقراری بیمه های اجتماعی در سال ۱۸۸۱ توسط صدراعظم اشراف زاده آلمانی، بیسمارگ گردد تا بتواند جلوی گسترش کمونیسم و سوسیالیسم را که از فضای پرتنش بین کارگران و کارفرمایان سود می جست را بگیرد^[۷].

 

مبحث دوم : تاریخچه تأمین اجتماعی در ایران باستان

 

در ایران، تخت جمشید هنگام ‌خاک‌برداری و برحسب تصادف کلنگ باستان شناسان افق تازه ای را از فرهنگ و تمدن ایرانی با یافتن گل نوشته ها برای جهانیان پدید آورد و چنین بود که تأمین اجتماعی در ایران باستان خود را نمایان ساخت.

 

این یافته ها مجموعه ای از اسناد مالی بازمانده از آن روزگاران و از آن نظام اداری حیرت انگیز و بسیار گسترده که تاکنون نظیرش در جهان باستان شناسی یافت نشده است این گل نوشته ها گوشه ای از تاریخ پرشکوه و افتخار ملت ما را به جهانیان شناساندند گرچه بخاطر خیلی از مسایل مختلف از جمله تسلط استکبار به جهان امروزی و حصراین گل نوشته ها قطره ای از دریای بزرگ منتشر گردیده است.

 

در سال ۱۳۱۲ هنگام ‌خاک‌برداری از تخت جمشید در گوشه شمال غربی صفه، اتاقی پیدا شد که درِ آن تیغه شده بود که در آن اتاق الواح گلی فراوانی کشف گردید.الواح گلی ذکر شده توسط پروفسور کامرون متخصص برجسته دانشگاه شیکاگو که طبق قرارداد حفریات تخت جمشید به آن دانشگاه واگذار گردیده بود مورد بررسی و ترجمه از زبان ابلالی می‌گردد^[۸].

 

در کتابی که توسط دکتر کامرون «الواح خزانه تخت جمشید» نوشته و به چاپ رسیده، ۸۵ لوح ذکر شده مورد ترجمه قرار گرفت و نتیجه آن گزارشی است بشرح ذیل که حاصل این ترجمه است:

 

بیشتر کارگران ایرانی و اهل محل هستند و چنانچه از سایر امپراطوری ایران هخامنشی آمده باشند معرفی گردیده از جمله یک کارگر مصری که نجار بوده و سرپرستی ۱۰۰ نفر کارگر را به عهده داشته

 

است، دستمزد ۵ ماه خود را یک جا دریافت داشته و حقوق ماهانه او ۵/۶ سِکِل^[۹] بوده است.

 

در این الواح کارگران می توانستند نصف حقوق دریافتی خود را به صورت جنس دریافت نمایند و این اجناس را از فروشگاه دولتی (تعاونی) تهیه و با قیمت مناسب در اختیار کارگران قرار می گرفت بعضی کارگران حقوق خود را نه به صورت ماهانه بلکه بیش از دو تا سه ماه یکبار دریافت می‌کردند و در مواقعی هم بیش از سه ماه یکبار حقوق خود را می گرفتند.

 

تشخیص مصادیق رویه های ضد رقابتی،ارزیابی وضعیت و تعیین محدوده بازار کالا و خدمات،ارائه نظرات مشورتی به دولت برای تنظیم لوایح مورد نیاز،تصویب دستورالعمل تنظیم قیمت،مقدار و شرایط دسترسی به بازار کالا و خدمات انحصاری در هر مورد با رعایت مقررات مربوط^[۸۶]،پیشنهاد تشکیل نهاد تنظیم کننده بخشی به هیئت وزیران در حوزه کالا یا خدمتی خاص که بازار آن مصداق انحصار طبیعی است.^[۸۷]اعلام دستورات لازم پس از وصول شکایات یا انجام تحقیقات در ارتباط با رویه های ضد رقابتی^[۸۸] و جریمه کردن بنگاه ها در صورتی که رویه های ضد رقابتی در پیش گرفته باشند.از اهم وظایف و اختیارات شورای رقابت می‌باشد.

 

مواد ۴۴ و ۴۵ قانون سیاست های کلی اصل ۴۴،رویه های ضد رقابتی را در زمینه قیمت گذاری شامل موارد ذیل می‌داند.

 

۱- تبانی و توافق

 

۲- قیمت گذاری تبعیض آمیز

 

۳- قیمت گذاری تهاجمی(سلطه جویانه)

 

۴- مداخله در معاملات بنگاه رقیب

 

۵- محدود کردن قیمت فروش مجدد

 

۶- عرضه کالا یا خدمات غیر استاندارد

 

شورای رقابت نهادی ملی وابسته به قوه مجریه به لحاظ ارگانیک و مستقل در تصمیم گیری می‌باشد که ۸ عضو آن که حکم از مراجع دولتی دارند مادامی که خود نخواهند کسی قادر به عزل آن ها نیست و ۷ عضو دیگر که بخش خصوصی حضور دارند بالاترین مرجع تصمیم گیری در حوزه انحصارات و تنظیم اقتصاد است.یکی از حوزه های انحصار بازار مربوط به صنعت خودرو سازی است و شورای رقابت به عنوان مرجع تصمیم گیرنده در حوزه انحصارات موظف به تصمیم گیری در حوزه صنعت خودرو سازی می‌باشد.اگرچه سازمان حمایت به طور عام مسئول قیمت گذاری و نظارت بر قیمت ها می‌باشد اما در حوزه انحصارات شورای رقابت صلاحیت این امر را دارد ‌بنابرین‏ مرجع قیمت گذاری و تعیین ضوابط نرخ گذاری در صنعت خودروسازی شورای رقابت است.

 

«حوزه ورود قانون رقابت در سطح بنگاه و ناظر بر روابط بنگاه – بنگاه بوده و شورای رقابت تعیین قیمت و مقدار کالاهای انحصاری را به عهده دارد در حالی که سازمان حمایت تعیین و کنترل قیمت و مقدار کالا را در سطح همه کالاها و خدمات به عهده دارد.»^[۸۹]

 

شورای رقابت با ارزیابی بازار و نرخ دلار و سایر فاکتورهای لازم فرمولی را جهت تعیین خودرو ابداع و ضوابط قیمت گذاری را مطابق آن تعیین می کند و خودروسازان مکلف هستند کهمصوبات شورا تبعیت نمایند.

 

«از آنجایی که هدف سازمان حمایت،حمایت از تولیدکنندگان و مصرف کنندگان در برابر نوسانات قیمتی است لذا اعمال سیاست های مختلف بازار از قبیل اعمال قیمت های کف و سقف،واردات کالاهای اساسی،نظارت بر قیمت گذاری واحد های تولیدی نظارت بر عملکرد اصناف مختلف و به طور کلی نظارت بر عملکرد بازار ضروری به نظر می‌رسد و از طرفی وجود بازار آزاد رقابتی به دور از هر گونه تصدی گری و دخالت دولت مگر در شرایط نارسایی بازار ، لازمه رشد و تحرک اقتصادی،افزایش کارایی و به تبع آن رفاه تولیدکنندگان و مصرف کنندگان توأمان است.‌بنابرین‏ با توجه به اینکه هدف شورای رقابت افزایش رقابت در بازار و ار بین بردن انحصارات است و همچنین مطابق با بند ۵ وظایف و اختیارات شورا،وظیفه تصویب دستورالعمل تنظیم قیمت به عهده این شورا است.»^[۹۰]

 

۳-۲-۳-۲- شیوه قیمت گذاری خودرو

 

مبنای قیمت گذاری شورای رقابت شکستن انحصار و از بین بردن اعمال ضد رقابتی در بازار می‌باشد.اعمال ضد رقابتی منجر به افزایش قیمت ها و تنزل کیفیت آن ها می شود.ساختار قیمت گذاری بایست به گونه ای باشد که اجازه قیمت گذاری چندگانه و اختلاف قیمت را زمانی که ابزار های مناسب و مؤثر وجود دارد،ممکن سازد و نظام قیمت گذاری باید انگیزه کاهش قیمت یا در غیر این صورت بهبود تولیدات را فراهم سازد.

 

«شورای ملی رقابتدر صدد است پس از خصوصی سازی هر بخش،کمیته تنظیم بازار برای آن بخش را تشکیل دهد که در آن کمیته هر آنچه باید در زمینه بازار و قیمت گذاری مربوط به آن بخش مطرح و تصمیمات لازم اخذ و به صورت دستورالعمل به آن بخش ابلاغ شود.اعضای کمیته متشکل از مسئولان امر و فعالان مربوط و اعضایی از شورای رقابت می‌باشند.این کمیته ها وظیفه دارند که آیین نامه های مربوط به تنظیم بازار بخش مربوط به خود را تدوین نمایند.زمانی که آیین نامه ها تدوین و تصویب شوند،نرخ گذاری هر بخش طبق مقررات مربوط انجام می شود و هر نوع تنظیم قیمت گذاری خارج از چهارچوب این مقررات،خلاف محسوب می شود.»^[۹۱]

 

۳-۲-۳-۳- نظارت بر قیمت و کنترل قیمت خودرو

 

همان طور که بیان کردیم سازمان حمایت بر قیمت کالاها و خدمات در سطح عام نظارت دارد و شورای رقابت وظیفه بازرسی و رسیدگی به تخلفاتی که مربوط به رویه های ضد رقابتی است را دارد در حالی که سازمان حمایت دریافت شکایات و بازرسی تخلفات مربوط به قیمت و توزیع کالاهای تولیدی،وارداتی و خدمات را بر عهده دارد.

 

‌بنابرین‏ در حوزه رسیدگی به شکایات و تخلفات خودرو سازان دوگانگی مرجع صالح وجود دارد که البته تفکیک صلاحیت آن ها دشوار نیست.در این زمینه به نظر می‌رسد که رسیدگی به شکایات و تخلفات ناشی از قیمت خودرو بر عهده شورای رقابت است چرا که بازار خودرو در ایران مصداق انحصار است و شورای رقابت موظف به ورود می‌باشد.اما در زمینه مسائل ترافعی میان عرضه کننده خودرو و مصرف کننده مانند وجود عیب اساسی،مسائل مربوط به گارانتی،خدمات پس از فروش و … در حوزه صلاحیت هیئت حل اختلاف موضوع ماده ۳ قانون حمایت از مصرف کنندگان خودرو می‌باشد که در گقتار دوم همین بحث بدان پرداختیم.

 

‌بنابرین‏ شورای رقابت علاوه بر تنظیم ضوابط قیمت گذاری خودرو بر قیمت آن ها نیز نظارت و چنانچه عرضه کنندگان از نرخنامه تخلف نمایند علاوه بر جریمه،آن ها را مکلف به بازگرداندن مبلغ مازاد دریافتی به مصرف کنندگان خودرو می‌سازد.لذا در مجموع می توان گفت که تخلف خودروسازان یا عرضه کنندگان آن از نرخنامه موجب مسئولیت مدنی آنان در برابر شورای رقابت و مصرف کنندگان می‌باشد.این مسئولیت دوگانه است بدین ترتیب که هم به علت دریافت پول مازاد خودروسازان را در برابر مصرف کنندگان مسئول می‌سازد،که مبلغی بیش از استحقاق خویش دریافت کرده‌اند که تحت قالب ایفاء ناروا قابل بحث است.ایفاء ناروا شرط تحقق آن وجود استیلای نامشروع بر مال دیگری است.^[۹۲]ماده ۲۶۵ قانون مدنی نیز در مقام وفای به عهد اعلام می‌دارد«هر کسی مالی به دیگری بدهد ظاهر در عدم تبرع است.‌بنابرین‏ اگر کسی چیزی به دیگری بدهد،بدون اینکه مقروض آن چیز باشد،می‌تواند استرداد کند.»

 

از سویی دیگر تولیدکننده در برابر شورای رقابت مسئول است.زیرا هم با عدم رعایت ضوابط قیمت گذاری مسئولیت قانونی وی تحقق می‌یابد و از سویی دیگر با بر هم زدن قواعد بازار و در پیش گرفتن اعمال ضد رقابتی نظم عمومی را خدشه دار نموده است.

 

۳-۳- اسباب معافیت مسئولیت مدنی تولیدکنندگان خودرو

 

۲-۸-۳-۷-­ سرکب

 

کوه سرکب در ناحیه میشخاص و در فاصله ۸ کیلومتری جنوب شرقی ایلام واقع شده است. ارتفاع کوه سرکب ۲۱۲۰ متر است و جزو رشته کبیرکوه از کوهستان زاگرس به شمار می­رود و رودخانه آب آفتاب از این کوهستان سرچشمه ‌می‌گیرد.

 

۲-۸-۳-۸-­ شره زول

 

کوه شره زول در ناحیه چوار در ۲۳ کیلومتری شمال غربی شهرستان ایلام واقع شده است. ارتفاع این کوه حدود ۲۰۵۰ ‌متر است و به صورت رشته نسبتاً طویلی به درازای ۴۱ و پهنای متوسط آن ۱۵ کیلومتر از شمال غربی به جنوب شرقی امتداد و گسترش یافته است. دهستان چوار در جنوب و دهستان­های سهراب و مرکزی در دامنه­های شمالی این کوه جای ‌گرفته‌اند. بخش شمال غربی آن از جنگل­های بلوط پوشیده شده است. رودخانه­های کنگیر، گلال رود، کزاب و مورت از این کوه سرچشمه می­ گیرند.

 

۲-۸-۳-۹-­ شلم

 

کوه شلم در ۵ کیلومتری جنوب شرقی ایلام واقع شده و ۲۱۷۴ متر ارتفاع دارد. این کوه از جنوب شرقی به کوه سرکب متصل است و سرچشمه اصلی رودخانه کنجانچم ‌می‌باشد.

 

۲-۸-۳-۱۰-­ قلاجه

 

کوه قلاجه در۴۱ کیلومتری شمال غربی ایلام واقع شده است. ارتفاع این کوه از سطح دریا حدود ۲۰۵۰ ‌متر است.

 

این کوه از سوی شمال غربی به طرف جنوب شرقی کشیده شده از سوی جنوب شرقی به کوه کله جمن متصل می شود.

 

این کوهستان دهستان آسمان­آباد را در دامنه­های جنوبی خود جای داده است و جاده کرمانشاه – ایلام آن را قطع می­ کند. رودخانه آب چیکا از دامنه­های شمال و رودخانه آب آسمان­آباد از دامنه­های جنوبی این کوه سرچشمه می­ گیرند. بخشی از این کوه به وسیله جنگل­های بلوط پوشیده شده است.

 

۲-۸-۳-۱۱-­ قلارنگ

 

کوه قلارنگ در فاصله ۱۱ کیلومتری شمال ایلام واقع شده و ۲۴۷۳ متر ارتفاع دارد. رودخانه­های آب آفتاب و آب زنگوان از این کوه سرچشمه می­ گیرند. این کوه از غرب به کوه مانشت و از جنوب شرقی به کوه چمن گیر متصل است و جزو رشته کبیرکوه به شمار می­رود.

 

۲-۸-۳-۱۲-­ مانشت

 

کوه مانشت در ۶ کیلومتری شمال شرقی ایلام واقع شده و ارتفاع آن ۲۶۲۹ ‌متر است از این کوه­، رودخانه­های مورت و آسا زنگان سرچشمه می­ گیرند. این کوه از شمال­غربی به کوه بانکول و از جنوب­غربی به کوه گاوه راه متصل است و دامنه­های شرقی و غربی آن را جنگل­های بلوط پوشانیده است.

 

۲-۸-۳-۱۳-­ کوه ملینجه

 

کوه ملینجه در ناحیه چرداول­، در ۳۴ کیلومتری شمال­شرقی ایلام واقع شده و ارتفاع آن ۲۱۹۳ متر است. رودخانه آب چیکا از این کوه سرچشمه ‌می‌گیرد.

 

۲-۸-۳-۱۴-­ دینارکوه

 

دینارکوه در ۲۵ کیلومتری شمال دهلران واقع شده و ارتفاع آن ۱۹۵۵ ‌متر است. این کوه به صورت قوسی از شمال به جنوب کشیده شده و ناحیه آبدانان را در دامنه شرقی خود جای داده است.

 

رودخانه­های ده بانه، آب سیول، آب خزینه و آب گل گل از این کوه سرچشمه می­ گیرند. این کوه از جنوب شرقی به سیاه کوه متصل می­ شود و کوه دال در دامنه شمال­غربی آن واقع شده است.

 

۲-۸-۳-۱۵-­ بهار آب

 

کوه بهارآب در ناحیه چرداول در۳۴ کیلومتری شمال­شرقی شهرستان ایلام واقع شده است. این کوه با ارتفاع ۱۹۷۰ متر جزء کوهستان زاگرس به شمار می­رود.

 

۲-۸-۳-۱۶-­ بانهراز

 

کوه بانهراز در ناحیه چرداول­، در ۲۸ کیلومتری شمال­شرقی شهرستان ایلام واقع شده و ارتفاع آن از سطح دریا ۱۸۲۰ ‌متر است­. این کوه از جنوب به کوه بهارآب متصل می­ شود و دامنه­های غربی آن به دره رودخانه چنارچ منتهی می­ شود.

 

۲-۸-۳-۱۷-­ کلک

 

کوه کلک در ۴۳ کیلومتری شمال شرقی مهران واقع شده و ارتفاع آن از سطح دریا ۱۸۲۰ ‌متر است. رودخانه­های پیرمحمد و کل کلا از این کوه سرچشمه می­ گیرند.

 

۲-۸-۳-۱۸-­ سایر کوه­های استان ایلام برحسب شهرستان­ها

 

شهرستان ایلام: کوه­های الله خدا، بایه، تالوار، جمالگیر، چیق باباخان، چکبوره، سفید، سم خر، کته پیفک، ملدشاده، گنو، و…

 

شهرستان دره شهر: کوه­های بنهر، دروند، راوندی، سرگچ، سرگچ کوه، مرزو، هفت کلک و …

 

شهرستان دهلران: کوه­های باریک آب، برک کروی، بته انش، پشته گلاب، تپه علی کشت، خرگهی، دالپری، تنیلا، کلاوندی، کلویز، کولونرمه، گوتبه، ممله و…

 

شهرستان مهران: کوه­های بلواند، بلیجان، چقال زرد سیاه کوه، زالوآب، چنچر، سرخ، سه کورند، سیاه، سیاه اردلان، یک شبه و…

 

۲-۸-۴-­ دریاچه­ها

 

دریاچه دوقلوی سیاه گاو آبدانان: دریاچه دوگانه سیاه گاو در فاصله ۸ کیلومتری سراب باغ آبدانان واقع شده است. اطراف این دریاچه را دشت­ها و کوه­های نسبتاً مرتفع فرا گرفته است. جلوه­های بهاری و پاییزی این دریاچه جذاب و دیدنی است. گلزارهای حاشیه دریاچه و پرندگان وحشی آب، گردشگاه جالب توجهی را به وجود آورده­اند.

 

۲-۸-۴-۱-­ دریاچه سد ایلام

 

سد ایلام که در سال­های اخیر با هدف اصلی تأمین اب شرب شهر ایلام به بهره ­برداری رسیده است در کلیه فصول سال به خصوص بهار و تابستان مملو از جمعیتی است که به قصد کذراندن اوقات فراغت خود این محل زیبا را انتخاب ‌می‌کنند.

 

با وجود اینکه هیج کونه امکانات و یا خدماتی در حاشیه سد انجام نمی­گیرد ولی این امر مانع از هجوم مردم ‌به این منطقه نشده.

 

۲-۸-۵-­ چشمه­ها

 

از دیگر منابع طبیعی کردشکری استان ایلام چشمه­ها هستند که معمولاً در دامنه ارتفاعات جریان دارند. با توجه به شرایط طبیعی تعداد چشمه­ها در مناطق کوهستانی زیادتر و در نواحی جلگه­ای کم­تر است. ولی از تعداد واقعی چشمه­ها آماری در دست نیست. معمولاً از آب چشمه به عنوان آب زراعی استفاده می­ شود و چنانچه آب چشمه زیاد باشد، چشمه به طور مستقیم به باغ­ها، و مزارع هدایت می­ شود بعضی از چشمه­ها معمولاً به وسیله آبراهه ­هایی که در مجموع رودهای کوچکی را تشکیل می­ دهند و در اصطلاح محلی به آن­ها ” گلال ” گفته می­ شود، به منظور آبیاری کشتزارها به سوی روستاها هدایت می­شوند.

 

مهم­ترین چشمه­های استان با قابلیت جذب حداقل جمعیت به قرار زیر می­باشند:

 

۲-۸-۵-۱-­ چشمه آبگرم دهلران

 

در فاصله ۳ کیلومتری شهر دهلران چشمه آب گرمی با خواص گوگردی قرار گرفته که از اهمیت ویژه­ای برخوردار است. در چند سال گذشته هم با تجهیز آن و سرو سامان گرفتن این آبگرم در جذب گردش هر چند اندک اقداماتی مثبت انجام گرفته است.

 

۲-۸-۵-۲-­ چشمه آبگرم چمن بولی

 

مسافران غربی‌ترین نقطه کشور هم با طی مسیری جاده‌ای، ‌از شهر ایلام به آب‌گرم بولی خواهند رسید. عبور از شهرهای ایلام- صالح آباد- بولی و طی مسافتی ۳۵ کیلومتری با چشم اندازهای اکوتوریستی و نیزارهای طبیعی، شما را به آب‌گرم رهنمون خواهد کرد. در مقصد هم، با جاذبه‌های فرهنگی- طبیعی، تپه تاریخی سرنی، تخت خان، چمرگاه، پاقل، چم ژیه، تپه اگرواش، تنگ بیجار، جنگل بلوط، مواجه خواهید شد.

 

۲-۸-۵-۳-­ چشمه میمه زرین آباد

 

هرگاه یقین داشته باشیم چیزی مباح و یا موات یا در حکم آن ها است ید موجد مالکیت و هرگاه چنین یقینی وجود نداشته باشد و قطع و یقین به مالکیت دیگری هم نداشته باشیم ید اماره مالکیت ذوالید است پس هر جا یقینی بر خلاف اماره ید باشد ید از اعتبار می افتد .

 

۲–ید ناشی از مالکیت : گاهی ید ناشی از مالکیت است که به آن ید ناشی از مالکیت گویند به عبارتی ید می‌تواند سبب مالکیت باشد گاهی مسبب از ملکیت می‌باشد یعنی ناشی از نواقل شرعی است خواه اختیاری و یا قهری باشد مانند ارث پس از ید و استیلاء منتقل الیه به موجب یکی از اسباب نقل و انتقال می‌باشد و انتقال از طریق تبدیل طرف اضافه از منتقل عنه به منتقل الیه می‌باشد ولی طرف تعلق ( از طرف مملوک) به حال خود باقی است اگرچه علقه مالکیت از طرف مالک و مملوک زایل می‌گردد و رابطه و علقه جدیدی بین مال و منتقل الیه حادث می‌گردد ‌بنابرین‏ در این حالت مالکیت از عقد ناشی می‌گردد نه استیلاء بلکه استیلاء و سلطنت ناشی از مالکیتی است که به موجب یکی از نواقل شرعی و قانونی ایجاد گردیده است و این غیر از سلطنت ناشی از یکی اسباب آن می‌باشد لذا سلطنت سلطه استحقاقی نامیده می شود که گاهی با استیلاء فعلی قابل جمع است و یکی می‌گردد ( در وجود) و گاهی هم سلطنت اقتضایی از سلطه فعلی منفک می‌گردد مانند عین مغصوبی که در ید غاصب بوده باشد (بحرالعلوم ،همان ).

 

گاهی مالکیت از استیلاء ناشی می‌گردد و زمانی استیلاء مسبب از مالکیتی است که از اسباب و نواقل شرعی به وجود می‌آید خواه اینکه این استیلاء فعلی باشد یا اقتضایی ولی چنانچه گفته شد در ‌موردی که استیلاء سبب مالکیت گردد فعلیت آن شرط است زیرا فعلیت استیلاء در احراز ید و مالکیت ذوالید ضروری است و بدون آن حکم به مالکیت متصرف داده نمی شود ولی پس از تحصیل مالکیت ذوالید ممکن است استیلای فعلی تبدیل به استیلای اقتضائی یا استحقاقی گردد مانند عین مغصوبی که در ید غاصب قرار گرفته باشد.(ولویون ، ۱۳۸۸ ،ص۱۹ )

 

۳- ید ضمانی و ید امانی : ید یکی از موجبات ضمان است و هر کس بر مال دیگری مستولی شود ضامن تلف و نقص آن است و مدرک قاعده حدیث نبوی است که بدین ترکیب شهرت یافته ( علی الید ما اخذت حتی تودیه) این قسم از ضمان به ضمان ید معروف و نامیده می شود و با قاعده ید که یکی دیگر از اقسام ید می‌باشد متفاوت است زیرا مفاد قاعده علی الید آن است که هرگاه کسی بر مال دیگری استیلاء پیدا کند خواه این استیلاء به عمد انجام شود یا ندانسته و با حسن نیت باشد ضامن آن است .(ولویون ، همان ).

 

و ید در صورتی که در مال غیر و بدون اذن از طرف خداوند تعالی یا از طرف صاحب مال باشد موجب ضمان است و مدرک آن نیز فرمایش پیامبر (ص) است و « علی الید ما اخذت حتی تؤدیه» روایت مذکور مشهور بین فقها و مورد عمل تمامی آن ها‌ است و دلالت بر ضمان دارد و چنانچه ید عدوانی و غیر مأذونه باشد وجود اعتباری آنچه در ید ذوالید است در ذمه اش مستقر می شود که ابتدا باید عین آنچه را تحت ید اوست رد کند و اگر تلف شد مثل یا قیمت آن را بدهد .( موسوی بجنوردی ،۱۳۹۲ ،صص ۳۰۰-۲۰۹)

 

ید ضمانی تقسیم می شود به ید عدوانی و غیر عدوانی .( محقق داماد ، ۱۳۹۲ ، ص۶۸ ) که در ماده ۳۱۰ قانون مدنی مقرر گردیده : «هرگاه کسی به بیع فاسد مالی را قبض کند باید آن را به صاحبش رد نماید و اگر تلف یا ناقص شود ضامن عین و منافع آن خواهد بود » و همینطور ماده ۳۶۶ قانون مدنی که بدین ترتیب می‌گوید :« هرگاه سبب قانونی استیلاء زایل شود و امین یا مأذون از تسلیم به هنگام مال به مالک خودداری کند یا منکر وجود آن گردد یا در نگهداری مال تعدی و تفریط نماید یا به سبب غیر قانونی بر مال استیلاء پیدا کند در حکم غاصب است » در این حالت ید امین امانی است یعنی امانت دار محسوب می شود و اگر در امانت تعدی و تفریط کند ید امانی او تبدیل به ید ضمانی می شود و مانند غاصب با وی رفتار می شود .

 

یکی از مصادیق قاعده ضمان ید ، ضمانت ید مرکب است یعنی جایی که دو نفر ، در یک مال تصرف مشترک و تصرف هر یک به گونه ای باشد که اگر تصرف دیگری وجود نداشته باشد او هم تصرف نخواهد داشت یعنی مجموع مرکب و مرتبط با هم تصرف داشته باشند نه اینکه هر کدام از آن ها مستقلاً نسبت به نصف مال تصرف داشته باشد و ‌در مورد ضمان هر یک از دو متصرف نسبت به نصف مال در حالت دوم ، تردیدی نیست اما ‌در مورد اول تردید شده است زیرا متصرف ، مجموع مرکب است و ضمانت را باید بر عهده مجموع مرکب قرار داد که در این صورت توزیع خسارت میان دو ضامن با ابهام روبه رو می شود اما مشهور فقها گفته اند در اینجا هم خسارت به صورت مادی بر عهده هر دو ضامن قرار می‌گیرد و یکی از نمونه های ید ضامن ، ید منضمه است یعنی یدی که همراه با ید مالک ، تصرف داشته باشد که این حالت یکی از پیچیده ترین مسائل قاعده ید است زیرا تصرفات هر دو بگونه ای نیست که هر دو را ضامن بدانیم چرا که ید مالک ، ید ضامن نیست و مانند ید مرکب هم نیست که مجموع مرکب ضامن باشد بلکه فقط ید خارج ضامن می‌باشد و در همه موارد که یکی از متصرفان ضامن نیست ( مانند وکیل ) همین تردید وجود دارد اما مشهور فقها اعتقاد دارند عدم ضمانت مالک موجب عدم ضمانت متصرف دیگر نخواهد بود و روایت نبوی شامل این ید می شود و حکم ید تبعی همان حکم ید اصلی می‌باشد مانند ید وکیل غاصب یا ید وکیل مالک …( زراعت ، ۱۳۹۰ ،صص ۱۲۲-۱۲۱ )

 

 

 

*دکتر جیمز کاتز در مقاله ای تحلیلی بر مبنای گزارشات روزنامه ها، بررسی اطلاعات ، گزارشات منتشر یافته و مصاحبه های ساخت یافته و طراحی شده طی سال‌های ظهور تکنولوژی موبایل در آمریکا،” پیرامون نقش تلفن همراه در محیط‌های آموزشی” (۲۰۰۹ )،منتشر نموده وبه بررسی این پدیده در محیط‌های آموزشی از جنبه ی خوشبینانه پرداخته است. ایشان ضمن بررسی تغییرات جدیدی که در ساختار محیط‌های آموزشی پس از ظهور تکنولوژی های اطلاعاتی و ارتباطاتی به وجود آمده و ممنوعیتهایی که در زمینه استفاده از موبایل در مدارس قبل از حملات تروریستی اعمال می گردید با ارائه آمارهای مستند برگریزناپذیر بودن استفاده از موبایل در بین دانش آموزان ۱۰ تا ۲۰ ساله آمریکا تأکید آماری ویژه نموده است. وی در ادامه ضمن مرور معایب کاربرد موبایل در مدرسه (حواس پرتی،غافل شدن ، تقلب در امتحان و …)آن ها را قابل تعدیل دانسته و بر جنبه‌های مثبتی که می توان در استفاده از موبایل دنبال کرد تأکید ویژه نموده است. مواردی از قبیل دستیابی به اینترنت و استفاده از منابع آن در تحقیقات دانش آموزی ،پیدا کردن تعاریف و اطلاعات مرجع،استفاده فلش کارتی از آن، امتحان گرفتن از متنها ، ارائه اطلاعات اداری ،‌گردهمایی‌ها، استفاده از آن در دانش آموزانی که مشکل کم بینایی و یاناشنوایی دارند،تأیید حضور و غیاب دانش آموزان و کنترل از راه دور توسط اولیا و مدیران،ارتباط با سایر صاحبان حرف در ارائه معلومات علمی و شغلی لازم در اسرع وقت،و … از جمله نتایجی است که دکتر کاتز در این پژوهش به صورت تجربی و مستند بدانها دست یافته است.(James E.Katz 2009)

 

*”جوانان و تلفن همراه” ،عنوان مقاله برگزیده ای از سانتیاگو لورنته از اسپانیاست که در ژوئن ۲۰۰۲در مجله دیوستا به چاپ رسیده و چهار بار در سال توسط انجمن جوانان وزارت کار و اموراجتماعی اسپانیا عنوان بندی شده است. این مقاله که با همکاری محققینی از کشورهایی چون ایتالیا،نیوزیلند،فنلاند،نروژ،فرانسه،ژاپن آلمان، آنگلیس ،بلژیک ،روسیه و آمریکا نگاشته شده است روند استفاده و استقبال جوانان از تلفن همراه را جهانی قلمداد نموده و بر نتایج زیر از این پژوهش تأکید داشته است. ۱- تلفن برای جوانان فقط ابزاری ارتباطی قابل حمل نیست بلکه بیشتر جنبه شخصیتی و هویتی دارد.۲-تقریبا نصف مکالمات تلفن همراه از اتاق خواب صورت می پذیرد و افراد جوان خواهان تنهایی و دوری از کنترل والدین می‌باشند .۳-تلفن همراه جوانان را قادر به تشکیل خرده فرهنگهایی نموده که گاهی حضور در ‌آن‌ها و کسب هویت در قبال آن ها گریز ناپذیر است.۴- اصطلاحاتی چون برادری مجازی ،ریسمان دیجیتالی برای کاربردهای ویژه موبایل توسط این اندیشمندان ابراز گردیده است.۵-تلفن موبایل برخوردهای جنسی را تسهیل نموده است و بیشتر گفتگوها دنیوی شده است.(Santiago Lorenta 2002)

 

برخی پژوهش‌های انجام گرفته در ایران

 

از آنجایی که حوزه مطالعات مربوط به تکنولوژی ارتباطات و اطلاعات بخصوص موبایل در ایران حوزه ای نوپا وجوان محسوب می شود واگر کاری هم در این زمینه صورت گرفته باشد در قالب مفاهیم توصیفی است تاتحلیلی، ولی با این وجود اندک کارهایی توسط علاقمندان ‌به این حوزه صورت گرفته که هم نشان از وجود چالشهایی در زمینه گسترش موبایل در ایران می‌دهد و هم اینکه همپای جامعه علمی جهانی توجهاتی به حوزه تعاملات کنشگران و رسانه های ‌جدید در کشور در حال توسعه ایران نمود پیدا ‌کرده‌است.در این قسمت به عنوان پیشینه کار خود از آن ها یادی خواهیم نمود.البته ریشه‌های مطالعاتی شاخه های دیگر رسانه های اطلاعاتی و ارتباطی از قبیل اینترنت و بازی‌های رایانه ای و … با موبایل دارای وجوه اشتراک می باشندو همگی در قالب یک حوزه از آن ها نام برده می شود لذا در اینجا ما به کارهایی که در این موارد نیز انجام گرفته و تا حدودی با متغیر وابسته پژوهش یعنی جامعه پذیری دانش آموزان در مدرسه نزدیکی معنایی و مفهومی دارند تاملاتی خواهیم داشت. اولویت پژوهش‌ها بر اساس بعد زمانی می‌باشند.

 

*”بررسی رابطه بین ویژگی‌های فردی و اجتماعی دانش آموزان با میزان استفاده از فناوری اطلاعات در اوقات فراغت” عنوان دیگری از این عرصه است که توسط آقای مجید جعفری با راهنمایی دکتر اسماعیل زارعی در سال ۸۳ و در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه (پایان نامه ارشد) به صورت توصیفی و در بین دانش آموزان مقطع متوسطه شهرستان بم انجام گرفته و به نتایج زیر دست یافته است.الف)وضعیت اقتصادی اجتماعی اولیای دانش آموزان برمیزان استفاده از فناوری‌های نوین ارتباطی تاثیر دارد.ب)بین وضعیت اجتماعی سرپرست خانوار (میزان تحصیلات ،شغل)با میزان استفاده از این فناوریها رابطه معنا داری وجود دارد.ج)بهره گیری از فناوری اطلاعات و ارتباطات در اوقات فراغت برپیشرفت تحصیلی دانش آموزان تاثیر دارد.د)پسران ودختران به یک اندازه از فناوریها استفاده می‌کنند.

*تحقیقی توسط آقای احمد اسماعیل زاده هوشیار در سال ۱۳۸۶در تبریز به سفارش آموزش و پرورش استان با موضوع بررسی میزان جامعه پذیری و فرهنگ پذیری دانش آموزان متوسطه نواحی ‌پنج‌گانه وارائه راهکارهای مناسب ، در جهت تعیین تفاوت فرهنگ پذیری دانش آموزان نسبت به پایگاه اقتصادی آنان ،تفاوت فرهنگ پذیری دانش آموزان نسبت به پایگاه اجتماعی آنان ، رابطه خانواده مذهبی و جامعه پذیری دانش آموزان ، رابطه استفاده از وسایل ارتباط جمعی و فرهنگ پذیری دانش آموزان ، رابطه گروه همالان و جامعه پذیری دانش آموزان مدارس استان ، صورت پذیرفته است. در این تحقیق از روش توصیفی پیمایشی ، و برای جمع‌ آوری اطلاعات از پرسشنامه شش گزینه ای مقیاس لیکرت استفاده شده است .پرسشنامه جامعه پذیری و فرهنگ پذیری به حجم ۴۵۰ نفر دانش آموز در نواحی ‌پنج‌گانه توزیع شدند . و پس از تکمیل و حذف پرسشنامه های مخدوش ، تعداد ۴۰۱ پرسشنامه جامعه پذیری و فرهنگ پذیری برای پردازش در عملیات آماری قرار گرفتند .

 

معنی دار بودن اختلاف فرهنگ پذیری دانش آموزان نسبت به پایگاه اقتصادی آنان مورد تأیید قرار نگرفت معنی دار بودن اختلاف فرهنگ پذیری دانش آموزان نسبت به پایگاه اجتماعی آنان مورد تأیید قرار نگرفت معنی دار بودن رابطه بین خانواده مذهبی و جامعه پذیری دانش آموزان مورد تأیید قرار گرفت . معنی دار بودن رابطه بین استفاده از وسایل ارتباط جمعی و فرهنگ پذیری دانش آموزان مورد تأیید قرار گرفت معنی دار بودن رابطه بین گروه همالان و جامعه پذیری دانش آموزان مورد تأیید قرار گرفت .

 

STRP اذعان داشت که بایستی نسبت به دستورالعمل طرح های مدیریتی که در پنجمین نشست دولت های عضو کنوانسیون اتخاذ گردیده بود، بازنگری جدی صورت گیرد، لذا دستورالعمل های جدید طرح مدیریتی برای سایت های رامسر و سایر تالاب ها به واسطه هشتمین نشست ((COP8 در قطعنامه VIII.14 تصویب گردید، که در نتیجه جایگزین دستورالعمل COP5 شد و دستورالعمل سابق را بسط و توسعه داد.

 

دستورالعمل های جدید که ایجاد و اجرای یک طرح مدیریتی را برای یک سایت رامسر یا سایر تالاب ها مورد شناسایی قرار می‌دهند، بخشی از یک طرح مدیریتی یکپارچه به شمار می‌روند، که به تعیین اهداف مدیریتی سایت؛ تعیین و تشخیص اقدامات مدیریتی لازم و ضروری به منظور دستیابی به اهداف ؛ تعیین عوامل مؤثر بر ویژگی های متنوع سایت از جمله شامل کارکردها؛ تبیین ضروریات نظارتی به منظور شناسایی تغییرات صورت گرفته در ویژگی های اکوسیستمی و میزان تاثیرگذاری بر مدیریت تالاب؛ اثبات داشتن کارآمدی و مؤثر بودن مدیریت؛ حفظ استمرار در مدیریت کارآمد و مؤثر؛ حل هر گونه تضاد در منافع ؛ کسب و حصول منابع مالی برای اعمال و اجرای مدیریت ؛ توانمندسازی ارتباط بین و در محدوده سایت ها، سازمان ها و ذینفعان؛ و تضمین تطابق با سیاست های بومی؛ ملی و بین‌المللی کمک و مساعدت می‌کنند. دستورالعمل ها همچنین بر اهمیت جدی شناسایی ویژگی های اجتماعی- اقتصادی و فرهنگی و کارکردهای تالاب ها و تضمین منافع ذینفعان و مشارکت اجتماعات محلی در مراحل اولیه اجرای طرح های مدیریتی تأکید دارد. همچنین دستورالعمل های طرح های مدیریتی نسبت به تمامی تالاب ها صرفنظر از اینکه در فهرست تالاب های با اهمیت بین‌المللی به ثبت رسیده یا نرسیده باشند، قابل اجراست.^۱

 

۲ – نقش ها و کارکردهای طرح های مدیریتی تالاب ها

 

نقش ها و کارکردهای مهم طرح های مدیریتی تالاب ها در بحث حفاظت از محیط زیست این قلمرو آبی را بر اساس موارد ذیل می توان ارزیابی نمود:^۲

 

• شناسایی اهداف مدیریت سایت تالابی

این نقش، نقش مهمی برای دستورالعمل های طرح های مدیریتی به شمار می رود. تبیین اهداف مدیریتی برای ویژگی های اکوسیستمی سایت و سایر ویژگی های مرتبط با ارزش ها و نقش های آن سایت تالابی از جمله ارزش های اجتماعی- اقتصادی، فرهنگی و آموزشی لازم و ضروری است. به عبارت دیگر، در نتیجه این نقش باید هدف از توسعه طرح های مدیریتی در سایت تالابی مورد نظر واضح و مشخص باشد.

 

• شناسایی عوامل مؤثر یا تاثیر گذار احتمالی بر ویژگی های اکوسیستمی

قابلیت دستیابی به استفاده عاقلانه و حراست از اهداف مدیریتی تالاب ها پیوسته بواسطه مجموعه عواملی مانند رویه ها، الزامات و تعهدات تحت تاثیر قرار خواهند گرفت. لازم و ضروری است که تمام عوامل مهم و تاثیرات آن ها بر روی سایت مورد نظر و به طور ویژه بر روی ویژگی های اکوسیستمی مورد لحاظ قرار گیرد. برای عوامل مهم، اجرای ارزیابی آثار زیست محیطی به عنوان بخشی از فرایند اجرای طرح مدیریتی لازم و ضروری است.

 

______________________________

 

^۱ Ramsar Convention Secretariat. Managing Wetlands of International Importance and other Wetland sites, Ramsar handbooks for the Wise Use of Wetlands. ۴^th edition, Gland , Switzerland, VoII 8, 2010, p,6.

 

^۲ .Ibid, pp.22-24.

 

• حل تضاد ها و تعارضات

در بسیاری از سایت های تالابی تضاد منافع و مشکلاتی در شناسایی اولویت ها وجود خواهد داشت. ‌بنابرین‏ لازم و ضروری است که طرح های مدیریتی به عنوان اقدامی در جهت حل تضاد ها و ایجاد تعهداتی برای آینده تلقی گردند.

 

• تبیین و شناسایی شرایط نظارت و کنترل

یک نقش کنترل و نظارت در چارچوب طرح مدیریتی، ارزیابی تاثیر گذاری مدیریت سایت می‌باشد. لازم و ضروری است که حدود و میزان دسترسی به اهداف دانسته و تعیین گردد. ‌بنابرین‏، نظارت و کنترل باید به عنوان عنصر اساسی طرح های مدیریتی تالاب ها دانسته شود. شناسایی و مدیریت تغییرات در ویژگی اکوسیستمی سایت باید تدبیر شود. ^۱

 

• شناسایی و توصیف الزامات مدیریتی به منظور دستیابی به اهداف

در مواردی که حفاظت از گونه ها و زیستگاه ها اجتناب ناپذیر است، مدیریت سایت تالابی لازم و ضروری است. با ایجاد و اجرای طرح های مدیریتی، باید هزینه های اقدامات لازم و ضروری تبیین، توصیف و ارزیابی گردد.

 

• حفظ استمرار مدیریت مؤثر

استمرار مدیریت و کنترل مؤثر لازم و ضروری است. دستورالعمل های مدیریتی به منظور مقابله با میزان گسترده ای از عوامل گوناگون باید اتخاذ گردد. اگر چه، فرایند های مدیریتی در نتیجه شرایط مقتضی تغییر خواهد کرد، هدف مدیریت کم و بیش دارای ثبات خواهد بود. استمرار نظارت و کنترل دارای اهمیت است زیرا مدیریت دارای استمرار است.

 

• حصول منابع مالی طرح مدیریتی

طرح مدیریتی باید کم و کیف حصول منابع مالی مورد نیاز را تبیین نمایند و این امر باید

 

______________________________

 

^۱ «در جهت اجرای بند ۲ ماده ۳، تغییر در ویژگی اکوسیستمی دستکاری ایجاد شده توسط انسان در عنصر، فرایند و یا خدمات/ منافع اکوسیستم است».

 

(Resolution IX.I Annex A)

 

شامل چگونگی فراهم آوردن جزئیات منابع مالی نیز باشد. این اطلاعات سپس می‌توانند به منظور حمایت و توجیه هزینه ها برای منابع مالی مورد استفاده قرار گیرند. اغلب این موضوع به خصوص برای کشورهای در حال توسعه دارای مشکلاتی است، اما شناسایی مکانیسم های مدیریت منابع مالی به وسیله طرح های مدیریتی لازم و ضروری است.

 

این مکانیسم ها می‌توانند شامل کسب درآمد از سایت از جمله از طریق توریسم، برداشت محصول، ماهگیری و یا ایجاد منابع تضمینی برای سایت تالابی یا سایر مکانیسم های مالی بلند مدت باشد. در بسیاری از موارد ارزیابی ظرفیت سازمان مسئول در اجرای طرح مدیریتی در فراهم کردن منابع مالی لازم و ضروری است. ^۱

 

• فراهم سازی ارتباط بین و در محدوده سایت های تالابی، سازمان ها و ذینفعان

ارتباط و تعامل در محدوده سازمان ها و همچنین میان سازمان ها و اشخاص لازم و ضروری است. طرح ها و دستورالعمل های مدیریتی ابزاری در جهت اطلاع رسانی در یک ساختار سهل الوصول به شمار می‌آیند که دیگران از سایت، اهداف و فرایند مدیریتی آگاه می نمایند. طرح مدیریتی تالاب ها به منظور حفظ ویژگی های اکوسیستمی عمدتاً ً به دسترسی اطلاعات بستگی دارد. عناصر و اجزای ارتباطات، آموزش و آگاهی عمومی طرح مدیریتی از ابتدا تا اجرای کامل باید به وضوح تبیین و مشخص گردد. ^۲

 

• اثبات مؤثر و کافی بودن مدیریت

طرح های مدیریتی همواره باید در موقعیتی باشند که بتوانند استفاده مطلوب از منابع مالی و اینکه مدیریت مؤثر خواهد بود را اثبات نمایند. به عبارت دیگر، طرح های مدیریتی باید مبنای دارا بودن نفع اقتصادی را ارائه نمایند. همچنین ضرورت به رسمیت شناختن پاسخ گویی دارای اهمیت است.

 

این فصل به ارائه تجزیه و تحلیل نتایج تحقیق اختصاص دارد. تجزیه وتحلیل داده ها فرآیندی چند مرحله ای است که طی آن داده هایی که از طریق به کارگیری ابزارهای جمع‌ آوری در نمونه آماری فراهم آمده اند، خلاصه، کدبندی و دسته بندی و در نهایت پردازش می‌شوند تا زمینه برقراری انواع تحلیل ها و ارتباط ها بین این داده ها به منظور آزمون فرضیه‌ها فراهم آید. در این فرایند داده ها هم از لحاظ مفهومی و هم از جنبه تجربی پالایش می ‌شوند و تکنیک های گوناگون آماری نقش به سزایی در استنتاج ها و تعمیم‌ها دارند.

 

در ادامه این فصل، به منظور آزمون فرضیه تحقیق، مراحل عمومی آزمون فرضیه شامل تعریف فرضیه‌ آماری، انجام آزمون همبستگی و رگرسیون و تجزیه و تحلیل نتایج به دست آمده، برای فرضیه‌ تدوین شده به طور مشابهی مورد استفاده قرار گرفته است. برای تجزیه وتحلیل داده های گردآوری شده از آمار توصیفی و آمار استنباطی استفاده شده است .استفاده از آمار توصیفی با هدف تلخیص اطلاعات جمع‌ آوری شده و شناخت بیشتر نمونه مورد مطالعه از جامعه هدف مورد بررسی واقع گردید. هدف آمار استنباطی، به طور کلی انجام استنباط درباره‌ جامعه از طریق تجزیه و تحلیل اطلاعات موجود در داده های نمونه و همچنین سنجش عدم قطعیتی است که در این استنباط ها وجود دارد، است.

 

۴-۲- آمار توصیفی داده ها

 

جدول ۴-۱ آماره‌‌های توصیفی مربوط به متغیرهای تحقیق را نشان می‌دهد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول ۴-۱ آماره‌‌های توصیفی مربوط به متغیرها ROE CON₂ CON₁ LnASSET LEV ROA MB GROWTH CFO L(AGE) متغیر ۴۲۰ ۴۲۰ ۴۲۰ ۴۲۰ ۴۲۰ ۴۲۰ ۴۲۰ ۴۲۰ ۴۲۰ ۴۲۰ تعداد ۳۰۱/۰ ۷۴۲/۰- ۰۰۴/۰- ۲۷۱/۱۳ ۰۷۶/۰ ۱۱۳/۰ ۱۶۵/۲ ۴۸۶/۱ ۹۵۷/۱۷۷۷۵۶ ۰۶۰/۴ میانگین ۷۶۲/۰ ۵۹۴/۰ ۱۳۳۰/۰ ۳۵۱/۱ ۰۹۲/۰ ۱۵۸/۰ ۴۶۷/۲ ۳۰۴/۱۲ ۶۲/۷۵۵۴۸۱ ۵۲۲/۰ انحراف استاندارد ۵۳۷/۱۹ ۶۸۷/۸ ۶۲۷/۱ ۷۹۷/۰ ۶۶۹/۱۲ ۸۴۷/۲ ۱۸۶/۳۰ ۹۰۵/۳۳۴ ۳۴۷/۷۵ ۵۱۶/۰- کشیدگی ۲۳۸/۰ ۸۲۹/۰- ۴۶۴/۰- ۶۶۳/۰ ۱۰۱/۳ ۰۱۵/۰- ۰۲۶/۴ ۵۳۷/۱۷ ۶۵۵/۷ ۸۰۹/۰- چولگی

با توجه به نتایج حاصل از جدول آماره های توصیفی فوق می توان بیان داشت. نتایج در مقدار چولگی متغیرهای همچون L(AGE)،ROA، CON₁ و CON₂ نشان از توزیع نامتقارن با کشیدگی به سمت مقادیر کوچک تر (چولگی منفی) دارد. شاخص سنجش پراکندگی جامعه نسبت به توزیع نرمال ضریب کشیدگی نام دارد. نتایج نشان می‌دهد با توجه به منفی بودن ضریب کشیدگی در متغیرL(AGE) توزیع جامعه از توزیع نرمال کوتاه تر است در نتیجه پراکندگی آن از توزیع نرمال بیشتر می‌باشد. در این بخش به ارائه خلاصه از ویژگی های پراکندگی داده های گردآوری شده پرداخته شد.

 

۴-۳- آمار استنباطی

 

هدف از این تحقیق بررسی و شناسایی میزان تاثیرگذاری دستورالعمل پذیرش اوراق بهادار در بورس اوراق بهادار تهران بر محافظه کاری مدیران شرکت های عضو بورس اوراق بهادار تهران است و به منظور تحقق این هدف برای دو دوره ۲ سال قبل و ۲ سال بعد از اجرایی نمودن این دستورالعمل که در دیماه ۱۳۸۶ بود داده های محافظه کاری سال های ۸۵ و ۸۴ ( قبل) و داده های ۸۷ و ۸۸ (بعد) شرکت های نمونه (۱۰۵ شرکت) استخراج گردید.

 

در این تحقیق برای آزمون فرضیه های اول و دوم استفاده از آنالیز کواریانس مفید خواهد بود. بدین منظور ابتدا متغیر کدگذاری شده Struct را به عنوان عامل تغییر در سال ۱۳۸۶ ایجاد و داده ها در نرم افزار SPSS وارد شدند. سپس برای هر کدام از فرضیه های تحقیق آنالیز کوارایانس انجام گردید.

 

تحلیل مدل خطی ترکیبی از تحلیل واریانس و تحلیل رگرسیون است و زمانی قابل استفاده است که در آن متغیر وابسته کمی بوده. چند متغیر مستقل کمی و کیفی وجود داشته باشد. به عبارتی طرح هایی که در آن ها چندین متغیر مستقل کمّی و در ارتباط با عامل های کیفی به کار برده می‌شوند، طرح های تحلیل مدل خطی^[۸۶]نامیده می‌شوند. متغیر(های) مستقل کمی در این طرح متغیر کمکی و متغیر مستقل کیفی به صاطلاح عامل نامیده می‌شوند. تحلیل مدل خطی حالت جامعی از انواع تحلیل واریانس است که در آن ضمن مقایسه میانگین­ های یک یا چند گروه و برآورد تأثیر یک یا چند متغیر مستقل، اثر یک یا چند متغیر کنترل یا کواریت^[۸۷] از معادله خارج می­ شود. به عبارت دیگر روشی آماری است که اجازه می ­دهد اثر یک متغیر مستقل بر متغیر وابسته مورد بررسی قرار گیرد در حالی که اثر متغیر دیگری را حذف کرده و یا از بین می‌برد. مقیاس متغیر همپراش یا کنترل یا کواریت، باید فاصله‌ای یا نسبی باشد.

 

پیش فرض های لازم برای انجام آزمون تحلیل مدل خطی عبارتند از:

 

1. 1. نرمال بودن

 

1. همگنی واریانس ها

۴-۳-۱- نرمال بودن متغیر وابسته

 

ابتدا باید بررسی شود توزیع داده ها دارای توزیع نرمال است یا خیر؟ فرضیه صفر در اینجا پیروی داده ها از توزیع نرمال و فرضیه مقابل آن عدم پیروی داده ها از توزیع نرمال است. برای این کار می توان با بهره گرفتن از آزمون کلموگروف- اسمیرنوف از نرمال بودن داده ها مطمئن شویم. به طور معمول چنانچه سطح معنی‌داری بیشتر از ۰۵/۰ باشد، می‌توان داده ها را نرمال فرض کرد، در غیر این صورت نمی‌توان گفت توزیع داده ها نرمال است. در این جا با توجه به مقدار احتمال^[۸۸] و عدم رد فرضیه صفر، توزیع داده ها نرمال می‌باشد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول ۴-۲ آزمون کلموگروف اسمیرنوف برای بررسی نرمال بودن توزیع داده ها Struct محافظه کاری شرطی

 

CON₁

محافظه کاری غیر شرطی

 

CON₂

قبل از ۸۶ میانگین ۰۲۵/۰- ۶۲۵/۰- انحراف معیار ۱۳۹/۰ ۴۲۴/۰ آماره آزمون ۳۶۲/۱ ۰۶۵/۱ مقدار احتمال ۰۵۶/۰ ۲۹۵/۰ بعد از ۸۶ میانگین ۰۱۶/۰ ۸۶۳/۰- انحراف معیار ۱۲۴/۰ ۷۱۱/۰ آماره آزمون ۹۲۱/۰ ۲۴۰/۱ مقدار احتمال ۳۶۵/۰ ۰۶۲/۰

۴-۳-۲- آزمون‌های تشخیصی در تعیین نوع داده ها

 

۲-۲ مبانی نظری پژوهش

 

یکی از عمده ترین مسائل شغلی که معمولاً به شکل واکنش در برابر فشارهای شغلی و سازمانی در میان کارکنان خدمات انسانی دیده می شود، پدیده فرسودگی شغلی است. فرسودگی شغلی کاهش قدرت سازگاری فرد با عوامل فشارزاست و سندرمی است مرکب از خستگی جسمی و عاطفی که منجر به ایجاد خود پنداره ی منفی در فرد، نگرش منفی نسبت به شغل و فقدان احساس ارتباط با مراجعان به هنگام انجام وظیفه می شود. در سال های اخیر، اصطلاح فرسودگی شغلی در نوشته های مختلف با استرس حرفه ای ارتباط داده شده است و از سال ۱۹۷۴ و از زمانی که اصطلاح فرسودگی شغلی توسط ‌فریدون برگر (۱۹۷۴) مطرح شد. به عنوان موضوع بسیاری از تحقیقات، مورد توجه بوده است.

 

۲-۲-۱ تعریف فرسودگی شغلی:

 

صاحب نظران تعاریف متفاوتی از فرسودگی شغلی^[۴] ارائه داد ه اند.گروهی فرسودگی شغلی را با استرس شغلی یکی می دانند در حالی که برخی دیگر استرس شغلی را دلیل اصلی فرسودگی شغلی بیان می‌کنند؛ وجه اشتراک تعاریف ارائه شده این است که تمامی متخصصان به نوعی فرسودگی شغلی را در ارتباط با استرس شغلی می­دانند (فربر^[۵]، ۲۰۰۳).

 

‌فریدون برگر (۱۹۷۴)^[۶] به عنوان اولین کسی که از واژه فرسودگی شغلی با مضمون امروزی آن استفاده ‌کرده‌است، فرسودگی شغلی را یک حالت خستگی مفرط که از کار سخت و بدون انگیزه و بدون علاقه ناشی می­ شود. فرسودگی شغلی در تعریف فرودنبرگر عبارت است از پیگیری خستگی ناپذیر اهداف بدون داشتن منابع کافی که منجر به دگرگونی تعهد ، وضعیت خسته کننده می­ شود . وی این پدیده را سندرم تحلیل جسمی و روانی ^[۷] نامیده است (به نقل هالبرگ^[۸] ، ۲۰۰۵) و آن را حالتی از خستگی عاطفی و جسمانی می‌داند که از شرایط موجود در محیط کار نشئت می‌گیرد (فربر، ۲۰۰۳). باید توجه کرد، فرسودگی شغلی نوعی بیماری است که دارای علایم و نشانه­­های جسمی و روحی دیگری نیز هست و نباید این نوع خستگی مزمن را با خستگی های معمولی و زودگذر اشتباه گرفت. از دیدگاه ‌فریدون برگر (۱۹۷۴) فرسودگی شغلی زمانی رخ می‌دهد که کار انجام شده پس از مدت کوتاه برای فرد نامفهوم جلوه کند همچنین می‌تواند نتیجه اضطراب، یا گوناگونی در کارهای مربوط به فرد و یا نتیجه عوامل فردی باشد. فربر (۲۰۰۳) معتقد است فرسودگی شغلی، حالتی از خستگی جسمی، عاطفی و روحی است که در نتیجه مواجهه مستقیم و درازمدت با مردم در شرایطی که از لحاظ عاطفی طاقت­فرسا است ایجاد می شود (سدرفلت، سدرفلت و وارگ^[۹]، ۱۹۹۵). رایج ترین تعریفی که از فرسودگی شغلی ارائه شده عبارت است از خستگی جسمی، روحی و ذهنی که ناشی از کار بلندمدت در شرایط روحی طاقت فرسا است . دیک^[۱۰] (۱۹۹۲) اظهار می‌دارد فرسودگی شغلی عبارت است از خستگی شدید و احساس مورد سوءاستفاده قرار گرفتن شخص، که این نوع خستگی با استراحت و استفاده از مرخصی نیز برطرف نمی شود. او همچنین معتقد است فرسودگی شغلی حالتی است که فرد از نظر شخصیتی خود را کمتر از دیگران تصور کرده و احساس می‌کند که کار و عملش مورد توجه قرار نمی­گیرد. مسلچ و جکسون^[۱۱] (۱۹۸۲) تعریفی جامع از فرسودگی شغلی ارائه نمودند؛ این دو پژوهشگر فرسودگی شغلی را سندرمی روان شناختی می دانند که ترکیبی از سه مؤلفه تحلیل عاطفی^[۱۲]، مسخ شخصیت ^[۱۳]و کاهش موفقیت فردی^[۱۴] است که در میان افرادی که با مردم کار می‌کنند به میزان­های متفاوت اتفاق می ­افتد.

 

۲-۲-۱-۱پیدایش فرسودگی شغلی

 

هر چند مسلچ و پاینز در توسعه مفهوم فرسودگی شغلی نقش مؤثری داشته اند، ولی این مفهوم برای نخستین بار در دهه ۷۰ میلادی توسط “هربرت ‌فریدون برگر” بیان شد (امیری، اسدی و دلبری راغب، ۱۳۹۰). فرسودگی شغلی واژه نسبتاً جدیدی است که از آن برای توصیف پاسخ های انسان درحین کار در برابر استرس های تجربه شده استفاده می شود و شامل واکنش های روانی است که افراد هنگام روبه رو شدن با استرس های شغلی از خود نشان می‌دهند (لاکریتز^[۱۵]، ۲۰۰۴) فرسودگی شغلی پیامدی از فشار شغلی دایم و مکرر بوده و به عنوان فقدان انرژی و نشاط تعریف می شود؛ به طوری که شخص احساس کسالت باری نسبت به شغل خود پیدا می‌کند، به عبارت دیگر شخص به علت عوامل درونی و بیرونی که در محیط کارش وجود دارد احساس فشار می‌کند و این فشار، در نهایت به احساس فرسودگی تبدیل می شود و در این وضعیت احساس کاهش انرژی رخ می‌دهد. فرسودگی شغلی مرحل های از خستگی و ناامیدی است و زمانی ب هوجود می‌آید که فرد نتواند بر اهداف زندگی و اهداف کاری خود فایق آید.

 

تا سال ۱۹۸۰ فرسودگی شغلی منحصراًً ‌در آمریکا مطالعه می شد ولی کم کم توجه کشورهای دیگر به خصوص کشورهای انگلیسی زبان مثل کانادا و انگلیس نیز ‌به این پدیده جلب شد. سپس مقالات و کتابها به زبان های دیگر ترجمه شد و در نیمه دوم سال ۱۹۸۰ ابزارهای پژوهش به ویژه پرسشنامه “مسلچ” به زبان های فرانسوی، آلمانی، هندی، ایتالیایی، سوئدی، اسپانیایی و عربی ترجمه شد و مطالعات بین فرهنگی آغاز شده است (حسن زادی، ۱۳۸۵). به طور کلی مطالعات فرسودگی شغلی به دو مرحله قابل تقسیم بندی هستند؛ در مرحله نخست فرسودگی شغلی به عنوان یک مشکل اجتماعی مطرح و از طریق مشاهدات می‌دانی مفهوم سازی شد که در این مرحله بیشترین تأکید بر توصیف های بالینی فرسودگی شغلی بود و مرحله دوم مطالعات فرسودگی شغلی نیز شامل پژوهش های تجربی و نظام مند، به ویژه ارزیابی این پدیده در جوامع آماری مختلف بود. در واقع پس از این دو مرحله بود که نظریه ها رشد یافته و مفهوم فرسودگی شغلی توسعه پیدا کرد (بوریتز^[۱۶]، ۲۰۰۵).

 

به طور خلاصه متخصصان ابتدا فرسودگی را به عوامل فردی نسبت می­دادند و از آن به عنوان بیماری روحی /افسردگی نام می بردند و تمرکز چندانی روی آن نداشتند. بعد از تلاش روانشناسان برای مطالعه مسائل روا نی – اجتماعی مربوط به سازمان و عملکرد فرد در آن، نقش عوامل سازمانی و محیطی در بروز فرسودگی شغلی محرز گردید. گرچه بسیاری از افراد مفهوم فرسودگی شغلی را با استرس شغلی یک پدیده می پندارند، اما چنانچه پاینز و آرون­سون^[۱۷] در سال ۱۹۸۱ اشاره کرده‌اند، فرسودگی شغلی از پیامدهای استرس شغلی است. استرس شغلی کنش متقابل میان شرایط کار و ویژگی‌های فردی شاغل به گونه ای است که خواست های محیط کار و فشارهای مرتبط با آن بیش از آن است که فرد بتواند از عهده آن ها برآید. فرسودگی شغلی به عنوان ناتوانی تحمل استرس شغلی است. بر این اساس فرسودگی شغلی به عنوان فقدان اشتیاق به کار توصیف می شود که به وسیله فرسودگی عاطفی، زوال، شخصیت، افسردگی، روحیه پایین و انزوای عاطفی قابل شناسایی است.

پژوهش های مربوط به فرسودگی شغلی در دو مرحله جداگانه توسعه یافته اند:

 

مرحله مقدماتی: در این مرحله ماهیت کار مورد بررسی قرار گرفت و هدف از آن ایجاد اصطلاح فرسودگی و توصیف این پدیده بود. اولین نوشتارها در این مورد در اواسط دهه ۱۹۷۰میلادی در ایالت متحده به رشته تحریر در آمدند و به توصیف این پدیده پرداختند

 

مرحله تجربی: در دهه ۱۹۸۰ میلادی تحقیق ‌در مورد فرسودگی به سوی پژوهش های تجربی منظم تغییر جهت داد.

 

۲-۲-۱-۲ رویکردهای فرسودگی شغلی

 

مسلچ و جکسون (۱۳۸۲) رویکردی مبتنی بر تحقیق را برای فرسودگی شغلی به کار گرفتند و تلاش کردند که شرایطی را که منجر به فرسودگی شغلی می‌شوند، روشن سازند که این رویکرد با عنوان مدل مسلچ و جکسون رویکرد روانشناختی – اجتماعی، مفهومی سه بعدی از فرسودگی شغلی ارائه می‌دهد: